मुलांमध्ये दुःस्वप्न

Why Your Child’s Bad Dreams Matter

Parents, I see this every week. You come to my clinic exhausted. Your child wakes up screaming at 2 am. They’re terrified. They cry for you. You comfort them. Then everyone struggles to fall back asleep.
Bad dreams are common. About 50% of children experience nightmares at some point. Between ages 3 and 6, nightmares happen most frequently. Around 20% of children have frequent nightmares that disturb their sleep regularly.
Your child is not alone. This is normal. But frequent nightmares affect your child’s emotional health, behavior, and school performance. Let me help you understand and manage them.

तुमच्या मुलाची वाईट स्वप्ने का महत्त्वाची असतात

पालकांनो, मी दर आठवड्याला हे पाहतो. तुम्ही माझ्या दवाखान्यात थकून येता. तुमचे मूल पहाटे २ वाजता ओरडून उठते. ते घाबरलेले असतात. ते तुमच्यासाठी रडतात. तुम्ही त्यांना सांत्वन देता. मग सर्वांना पुन्हा झोप येण्यासाठी धडपड करावी लागते.
वाईट स्वप्ने सामान्य आहेत. सुमारे ५०% मुलांना कधी ना कधी भयानक स्वप्ने पडतात. ३ ते ६ वयोगटातील, भयानक स्वप्ने सर्वात जास्त येतात. सुमारे २०% मुलांना वारंवार भयानक स्वप्ने पडतात ज्यामुळे त्यांची झोप नियमितपणे बिघडते.
तुमचे मूल एकटे नाही. हे सामान्य आहे. पण वारंवार भयानक स्वप्ने तुमच्या मुलाच्या भावनिक आरोग्यावर, वर्तनावर आणि शाळेतील कामगिरीवर परिणाम करतात. मी तुम्हाला ते समजून घेण्यास आणि व्यवस्थापित करण्यास मदत करू दे.

What Are Nightmares?

Nightmares are scary dreams that wake your child up. They happen during REM sleep, the dream-heavy part of the sleep cycle. This usually occurs in the second half of the night.
When your child has a nightmare, they wake up fully. They know where they are. They recognize you. They can describe what scared them. A monster chased them. They fell from a height. Someone tried to hurt them.
Your child feels genuinely frightened. They need comfort and reassurance to calm down and return to sleep.

दुःस्वप्न म्हणजे काय?

दुःस्वप्न म्हणजे भयानक स्वप्ने जी तुमच्या मुलाला जागे करतात. ती झोपेच्या चक्राचा स्वप्नांनी भरलेला भाग असलेल्या आरईएम झोपेदरम्यान होतात. हे सहसा रात्रीच्या दुसऱ्या भागात घडते.
जेव्हा तुमच्या मुलाला दुःस्वप्न पडते तेव्हा ते पूर्णपणे जागे होतात. त्यांना माहित असते की ते कुठे आहेत. ते तुम्हाला ओळखतात. त्यांना कशाची भीती वाटत होती ते ते वर्णन करू शकतात. एका राक्षसाने त्यांचा पाठलाग केला. ते उंचावरून पडले. कोणीतरी त्यांना दुखावण्याचा प्रयत्न केला.
तुमच्या मुलाला खरोखर भीती वाटते. शांत होण्यासाठी आणि पुन्हा झोपी जाण्यासाठी त्यांना सांत्वन आणि आश्वासनाची आवश्यकता असते.

Nightmares vs Night Terrors: Know the Difference

Many parents confuse nightmares with night terrors. They are completely different.
Nightmares
Your child wakes up scared. They call for you. They remember the dream. They respond when you comfort them. They calm down with reassurance. Nightmares happen during REM sleep in the second half of the night.
About 75% of children have had at least one nightmare. Peak age is between 6 and 10 years.
Night Terrors
Your child screams and thrashes but stays asleep. Their eyes are open but they don’t see you. They don’t respond to your voice. They can’t be comforted during the episode. They have no memory of it the next morning.
Night terrors happen during deep non-REM sleep in the first few hours after falling asleep. They last 5 to 20 minutes. About 2% of children experience night terrors regularly.
Night terrors peak between ages 5 and 7. They’re more distressing for parents than for children because the child doesn’t remember them.

दुःस्वप्न विरुद्ध रात्रीचे भयानक स्वप्न: फरक जाणून घ्या

बरेच पालक भयानक स्वप्नांना रात्रीच्या भयानक स्वप्नांशी गोंधळात टाकतात. ते पूर्णपणे वेगळे असतात.
दुःस्वप्न
तुमचे मूल घाबरून जागे होते. ते तुम्हाला हाक मारतात. त्यांना स्वप्न आठवते. तुम्ही त्यांना सांत्वन देता तेव्हा ते प्रतिसाद देतात. ते आश्वासन देऊन शांत होतात. रात्रीच्या दुसऱ्या भागात REM झोपेच्या दरम्यान भयानक स्वप्ने येतात.

सुमारे ७५% मुलांना किमान एक भयानक स्वप्न पडले आहे. वयाचे सर्वात मोठे वय ६ ते १० वर्षांच्या दरम्यान असते.
रात्रीचे भयानक स्वप्न
तुमचे मूल ओरडते आणि धडपडते पण झोपेत राहते. त्यांचे डोळे उघडे असतात पण ते तुम्हाला दिसत नाहीत. ते तुमच्या आवाजाला प्रतिसाद देत नाहीत. एपिसोड दरम्यान त्यांना सांत्वन देता येत नाही. दुसऱ्या दिवशी सकाळी त्यांना त्याची आठवण नसते.
झोप लागल्यानंतर पहिल्या काही तासांत खोल नॉन-REM झोपेदरम्यान रात्रीचे भयानक स्वप्ने होतात. ती ५ ते २० मिनिटे टिकतात. सुमारे २% मुलांना नियमितपणे रात्रीचे भयानक अनुभव येतात.
रात्रीची भीती ५ ते ७ वयोगटातील लोकांमध्ये जास्त असते. मुलांपेक्षा पालकांसाठी ते जास्त त्रासदायक असतात कारण मुलाला ते आठवत नाही.

What Causes Nightmares in Children?

Understanding causes helps you prevent them.
Normal Development and Growing Imagination
Young children aged 3 to 6 have vivid imaginations. They’re learning to separate fantasy from reality. Their brains process new information through dreams. Sometimes this creates scary dreams.
This is developmentally normal. As your child grows older, they learn to manage fears better. Nightmares typically decrease after age 10.
Stress and Anxiety
Daily stress triggers nightmares. Starting school. Moving to a new house. Birth of a sibling. Marital conflict at home. Death of a loved one or pet.
Even positive changes create stress. A school competition. Exams approaching. Performance pressure.
Children in India face academic pressure early. Tuitions. Homework. Expectations. This anxiety shows up as nightmares.
Screen Time Before Bed
This is huge. Screens stimulate your child’s brain. Blue light suppresses melatonin, the sleep hormone. Scary content on TV, YouTube, or games creates frightening images.
Recent research from 2024 shows children with high screen time have 30% dream recall compared to 70% in low screen time children. But the dreams they do remember are more disturbing.
Children with over 3 hours daily screen time report 45% daytime sleepiness and worse sleep quality. They go to bed later. They take longer to fall asleep. Their sleep is disrupted.
Screen time directly affects nightmare frequency and intensity.
Scary Books, Stories, and Movies
Your child watches a horror scene. Hears a scary story. Reads about ghosts. Their brain replays it at night as a nightmare.
Children under 8 can’t always separate fiction from reality. What you think is harmless might terrify them.
Sleep Deprivation
Tired children have more nightmares. When your child doesn’t get enough sleep, their brain enters deeper REM sleep to compensate. More REM means more vivid dreams and nightmares.
Indian children often sleep late due to homework, tuitions, and family schedules. They wake up early for school. This chronic sleep deprivation increases nightmares.
Trauma and PTSD
Abuse, violence, accidents, natural disasters. Children who experience trauma have frequent, recurring nightmares about the event.
A 2026 study from Gaza showed war-exposed children had nightmares 4 to 5 nights per week on average. After 8 weeks of therapy, almost half reported no nightmares. This shows even severe trauma-related nightmares respond to treatment.
Medical Conditions and Medications
Fever increases nightmares. Some medications cause vivid dreams. Sleep disorders like sleep apnea disrupt sleep and trigger nightmares.
If your child suddenly develops frequent nightmares without obvious cause, check with your pediatrician.

मुलांमध्ये भयानक स्वप्ने कशामुळे येतात?

कारणे समजून घेतल्याने तुम्हाला ती टाळण्यास मदत होते.
सामान्य विकास आणि वाढणारी कल्पनाशक्ती
३ ते ६ वयोगटातील लहान मुलांमध्ये स्पष्ट कल्पनाशक्ती असते. ते कल्पनारम्य वास्तवापासून वेगळे करायला शिकत असतात. त्यांचे मेंदू स्वप्नांद्वारे नवीन माहितीवर प्रक्रिया करतात. कधीकधी यामुळे भयानक स्वप्ने निर्माण होतात.
हे विकासात्मकदृष्ट्या सामान्य आहे. तुमचे मूल मोठे झाल्यावर, ते भीतींचे व्यवस्थापन चांगल्या प्रकारे करण्यास शिकतात. साधारणपणे १० वर्षांच्या वयानंतर भयानक स्वप्ने कमी होतात.
तणाव आणि चिंता
दैनंदिन ताणामुळे भयानक स्वप्ने निर्माण होतात. शाळा सुरू करणे. नवीन घरात जाणे. भावंडाचा जन्म. घरी वैवाहिक संघर्ष. प्रिय व्यक्ती किंवा पाळीव प्राण्याचा मृत्यू.
सकारात्मक बदल देखील तणाव निर्माण करतात. शालेय स्पर्धा. परीक्षा जवळ येत आहेत. कामगिरीचा दबाव.
भारतात मुलांना लवकर शैक्षणिक दबावाचा सामना करावा लागतो. शिकवण्या. गृहपाठ. अपेक्षा. ही चिंता भयानक स्वप्नांच्या रूपात दिसून येते.
झोपण्यापूर्वी स्क्रीन टाइम
हे खूप मोठे आहे. स्क्रीन तुमच्या मुलाच्या मेंदूला उत्तेजित करतात. निळा प्रकाश मेलाटोनिन, झोपेचा संप्रेरक दाबतो. टीव्ही, यूट्यूब किंवा गेमवरील भयानक सामग्री भयावह प्रतिमा तयार करते.
२०२४ च्या अलीकडील संशोधनातून असे दिसून आले आहे की जास्त स्क्रीन टाइम असलेल्या मुलांना स्वप्नांची आठवण ३०% असते, तर कमी स्क्रीन टाइम असलेल्या मुलांमध्ये ही संख्या ७०% असते. परंतु त्यांना आठवणारी स्वप्ने अधिक त्रासदायक असतात.
दररोज ३ तासांपेक्षा जास्त स्क्रीन टाइम असलेल्या मुलांना दिवसा ४५% झोप येते आणि झोपेची गुणवत्ता खराब होते. ते उशिरा झोपतात. त्यांना झोपायला जास्त वेळ लागतो. त्यांची झोप खंडित होते.
स्क्रीन टाइम थेट दुःस्वप्नांच्या वारंवारतेवर आणि तीव्रतेवर परिणाम करतो.
भीतीदायक पुस्तके, कथा आणि चित्रपट
तुमचे मूल भयानक दृश्य पाहते. एक भयानक कथा ऐकते. भूतांबद्दल वाचते. त्यांचा मेंदू रात्री ते दुःस्वप्न म्हणून पुन्हा सादर करतो.
८ वर्षाखालील मुले नेहमीच काल्पनिक गोष्टी वास्तवापासून वेगळे करू शकत नाहीत. तुम्हाला जे निरुपद्रवी वाटते ते त्यांना घाबरवू शकते.
झोपेचा अभाव
थकलेल्या मुलांना अधिक दुःस्वप्न येतात. जेव्हा तुमच्या मुलाला पुरेशी झोप मिळत नाही, तेव्हा त्यांचा मेंदू REM झोपेची भरपाई करण्यासाठी खोलवर जातो. अधिक REM म्हणजे अधिक स्पष्ट स्वप्ने आणि भयानक स्वप्ने.
भारतीय मुले गृहपाठ, शिकवणी आणि कौटुंबिक वेळापत्रकांमुळे अनेकदा उशिरा झोपतात. ते शाळेसाठी लवकर उठतात. या दीर्घकालीन झोपेच्या कमतरतेमुळे भयानक स्वप्ने वाढतात.
आघात आणि PTSD (पोस्ट ट्रॉमॅटिक स्ट्रेस डिसऑर्डर)
गैरवर्तन, हिंसाचार, अपघात, नैसर्गिक आपत्ती. ज्या मुलांना आघात होतो त्यांना या घटनेबद्दल वारंवार, वारंवार येणारी भयानक स्वप्ने पडतात.
गाझा येथील २०२६ च्या एका अभ्यासात असे दिसून आले आहे की युद्धग्रस्त मुलांना आठवड्यातून सरासरी ४ ते ५ रात्री भयानक स्वप्ने पडतात. ८ आठवड्यांच्या थेरपीनंतर, जवळजवळ अर्ध्या मुलांना कोणतेही भयानक स्वप्न पडले नाहीत. हे दर्शविते की गंभीर आघात-संबंधित भयानक स्वप्ने देखील उपचारांना प्रतिसाद देतात.
वैद्यकीय परिस्थिती आणि औषधे
ताप भयानक स्वप्ने वाढवतो. काही औषधे ज्वलंत स्वप्ने निर्माण करतात. स्लीप एपनिया सारख्या झोपेच्या विकारांमुळे झोपेमध्ये व्यत्यय येतो आणि भयानक स्वप्ने सुरू होतात.
जर तुमच्या मुलाला अचानक स्पष्ट कारणाशिवाय वारंवार भयानक स्वप्ने पडत असतील तर तुमच्या बालरोगतज्ञांशी संपर्क साधा.

How Nightmares Affect Your Child

Frequent nightmares have real consequences.
Poor Sleep Quality
Your child wakes up repeatedly. They struggle to fall back asleep. They’re tired the next day. Chronic poor sleep affects growth, immunity, and brain development.
Anxiety and Fear
Your child becomes afraid of sleep. They delay bedtime. They refuse to sleep alone. They insist on sleeping with you. This creates a cycle where anxiety about nightmares causes more nightmares.
Mood and Behavior Problems
Tired, anxious children are irritable and moody. They have tantrums. They cry easily. They’re hyperactive or withdrawn.
Studies show children with frequent nightmares are at higher risk for attention problems and poor emotional regulation.
Academic Problems
Tired children can’t concentrate in school. Memory suffers. Academic performance drops. Teachers complain about inattention and behavior.
Research confirms frequent nightmares link to poor academic performance and difficulties with executive function skills like planning and problem-solving.

तुमच्या मुलाला वाईट स्वप्नांचा कसा परिणाम होतो

वारंवार येणाऱ्या वाईट स्वप्नांचे खरे परिणाम होतात.
झोपेची गुणवत्ता कमी
तुमचे मूल वारंवार जागे होते. त्यांना पुन्हा झोप येण्यास त्रास होतो. दुसऱ्या दिवशी ते थकलेले असतात. सतत कमी झोप वाढण्यास, रोगप्रतिकारक शक्तीवर आणि मेंदूच्या विकासावर परिणाम करते.

चिंता आणि भीती
तुमचे मूल झोपेला घाबरते. ते झोपायला उशीर करतात. ते एकटे झोपण्यास नकार देतात. ते तुमच्यासोबत झोपण्याचा आग्रह धरतात. यामुळे एक चक्र तयार होते जिथे वाईट स्वप्नांबद्दलच्या चिंतेमुळे अधिक वाईट स्वप्ने पडतात.

मनःस्थिती आणि वर्तन समस्या
थकलेली, चिंताग्रस्त मुले चिडचिडी आणि मूडी असतात. त्यांना राग येतो. ते सहजपणे रडतात. ते अतिक्रियाशील असतात किंवा मागे हटतात.
अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की वारंवार वाईट स्वप्ने पडणाऱ्या मुलांना लक्ष समस्या आणि खराब भावनिक नियमनाचा धोका जास्त असतो.

शैक्षणिक समस्या
थकलेली मुले शाळेत लक्ष केंद्रित करू शकत नाहीत. स्मरणशक्ती कमी होते. शैक्षणिक कामगिरी कमी होते. शिक्षक दुर्लक्ष आणि वर्तनाबद्दल तक्रार करतात.
संशोधनाने पुष्टी केली आहे की वारंवार वाईट स्वप्ने खराब शैक्षणिक कामगिरी आणि नियोजन आणि समस्या सोडवणे यासारख्या कार्यकारी कार्य कौशल्यांमध्ये अडचणींशी संबंधित आहेत.

What Should You Do When Your Child Has a Nightmare?

Your response matters.
Respond Quickly with Comfort
Let Them Talk About It
Reassure Them It Was Just a Dream
Help Them Calm Down
Offer water. Adjust pillows. Make them physically comfortable again.
Work on making their room feel safe. Use a night light. Keep the door open. Stay awake and nearby until they fall asleep.

तुमच्या मुलाला भयानक स्वप्न पडल्यास तुम्ही काय करावे?

तुमचा प्रतिसाद महत्त्वाचा आहे.
सांत्वनाने लवकर प्रतिसाद द्या
त्यांना त्याबद्दल बोलू द्या
त्यांना खात्री द्या की ते फक्त एक स्वप्न होते
त्यांना शांत होण्यास मदत करा
पाणी द्या. उशा समायोजित करा. त्यांना पुन्हा शारीरिकदृष्ट्या आरामदायी बनवा.
त्यांच्या खोलीला सुरक्षित वाटावे यासाठी काम करा. रात्रीचा दिवा वापरा. ​​दार उघडे ठेवा. ते झोपी जाईपर्यंत जागे राहा आणि जवळ राहा.

How to Prevent Nightmares

Prevention works better than managing nightmares after they happen.
Reduce Screen Time, Especially Before Bed
No screens at least one hour before bedtime. This is critical. Research from 2024 shows children with screen-free bedrooms have 85% compliance compared to 30% in high screen time groups.
Remove TVs, tablets, and phones from the bedroom. Make it a device-free zone.
Monitor What Your Child Watches
No horror movies. No scary YouTube videos. No violent games. Even news can be disturbing for young children.
Check what they watch at friends’ houses. One scary scene can trigger weeks of nightmares.
Establish a Calming Bedtime Routine
Predictable, quiet activities signal the brain that sleep is coming. Give your child a warm bath. Read a happy story. Sing soft songs. Pray together if that’s part of your family routine.
Do the same activities in the same order every night. This creates security and helps your child relax.
Make the Bedroom Comfortable and Safe
Use a small night light if darkness scares them. Keep their favorite stuffed toy nearby. Make sure the room temperature is comfortable.
Let them check under the bed to see nothing is there. This builds confidence.
Talk About Fears During the Day
Don’t wait until bedtime to discuss what scares your child. Talk during the day when they’re calm and alert.
Ask what makes them worried. Listen without judgment. Help them process their feelings.
Address Daily Stress
Notice what’s happening in your child’s life. School pressure. Friendship problems. Family tension. These stresses show up as nightmares.
Reduce unnecessary activities. Give your child downtime. Let them play freely. Reduce academic pressure when possible.
Ensure Adequate Sleep
School-aged children need 9 to 11 hours of sleep nightly. Preschoolers need 10 to 13 hours. Set an early bedtime that allows this.
Well-rested children have fewer nightmares. Sleep deprivation is one of the biggest triggers.
Teach Relaxation Techniques
Simple techniques help. Progressive muscle relaxation. Tensing and releasing muscle groups. Visualization of happy, safe places.
Practice these during the day so your child can use them at night.

भयानक स्वप्ने कशी टाळायची

दुःस्वप्न आल्यानंतर ते व्यवस्थापित करण्यापेक्षा प्रतिबंध चांगले काम करतो.
स्क्रीन टाइम कमी करा, विशेषतः झोपण्यापूर्वी
झोपण्यापूर्वी किमान एक तास आधी स्क्रीन नसणे. हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. २०२४ च्या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की स्क्रीन-मुक्त बेडरूम असलेल्या मुलांमध्ये स्क्रीन-मुक्त बेडरूममध्ये ८५% अनुपालन आहे, तर जास्त स्क्रीन-टाइम असलेल्या गटांमध्ये हे प्रमाण ३०% आहे.
शयनकक्षातून टीव्ही, टॅब्लेट आणि फोन काढून टाका. ते डिव्हाइस-मुक्त क्षेत्र बनवा.
तुमचे मूल काय पाहते ते पहा
भयपट चित्रपट नाहीत. भयानक YouTube व्हिडिओ नाहीत. हिंसक गेम नाहीत. बातम्या देखील लहान मुलांसाठी त्रासदायक असू शकतात.
मित्रांच्या घरी ते काय पाहतात ते तपासा. एक भयानक दृश्य आठवडे भयानक स्वप्नांना चालना देऊ शकते.
शांत झोपण्याच्या वेळेचा दिनक्रम तयार करा
अंदाज करण्यायोग्य, शांत क्रियाकलाप मेंदूला झोप येत असल्याचे सूचित करतात. तुमच्या मुलाला गरम आंघोळ घाला. आनंदी कथा वाचा. मऊ गाणी गा. जर तुमच्या कुटुंबाच्या दिनचर्येचा भाग असेल तर एकत्र प्रार्थना करा.
दररोज रात्री त्याच क्रमाने समान क्रियाकलाप करा. यामुळे सुरक्षितता निर्माण होते आणि तुमच्या मुलाला आराम मिळण्यास मदत होते.
बेडरूम आरामदायी आणि सुरक्षित बनवा
जर त्यांना अंधाराची भीती वाटत असेल तर रात्रीच्या वेळी लहान दिवा वापरा. ​​त्यांचे आवडते भरलेले खेळणे जवळ ठेवा. खोलीचे तापमान आरामदायक आहे याची खात्री करा.
त्यांना बेडखाली काहीही नाहीये का ते तपासू द्या. यामुळे आत्मविश्वास वाढतो.
दिवसा भीतींबद्दल बोला
तुमच्या मुलाला काय घाबरवते यावर चर्चा करण्यासाठी झोपेची वाट पाहू नका. दिवसा जेव्हा ते शांत आणि सतर्क असतात तेव्हा बोला.
त्यांना काय काळजी वाटते ते विचारा. निर्णय न घेता ऐका. त्यांच्या भावनांवर प्रक्रिया करण्यास त्यांना मदत करा.
दैनंदिन ताणतणावावर लक्ष द्या
तुमच्या मुलाच्या आयुष्यात काय घडत आहे ते लक्षात घ्या. शाळेचा दबाव. मैत्रीच्या समस्या. कौटुंबिक तणाव. हे ताणतणाव दुःस्वप्न म्हणून दिसून येतात.
अनावश्यक क्रियाकलाप कमी करा. तुमच्या मुलाला विश्रांतीचा वेळ द्या. त्यांना मोकळेपणाने खेळू द्या. शक्य असेल तेव्हा शैक्षणिक दबाव कमी करा.
पुरेशी झोप घ्या
शाळेतील मुलांना रात्री ९ ते ११ तास झोपेची आवश्यकता असते. प्रीस्कूलर्सना १० ते १३ तासांची आवश्यकता असते. यासाठी लवकर झोपण्याची वेळ निश्चित करा.
सुरक्षित मुलांना कमी वाईट स्वप्ने पडतात. झोपेची कमतरता ही सर्वात मोठी ट्रिगर आहे.
विश्रांती तंत्रे शिकवा
सोप्या तंत्रे मदत करतात. प्रगतीशील स्नायू विश्रांती. स्नायू गट ताणणे आणि सोडणे. आनंदी, सुरक्षित ठिकाणांचे दृश्यमानीकरण.
दिवसा या गोष्टींचा सराव करा जेणेकरून तुमचे मूल रात्री त्यांचा वापर करू शकेल.

When to See a Doctor

Most nightmares are normal and temporary. But see your pediatrician if:
Your child has nightmares several times per week for more than a few weeks.
Nightmares are getting worse, not better.
Your child refuses to sleep or shows severe anxiety about bedtime.
You suspect trauma or abuse.
Nightmares started suddenly with no obvious trigger.
Your child shows other behavioral or emotional problems.

डॉक्टरांना कधी भेटावे

बहुतेक भयानक स्वप्ने सामान्य आणि तात्पुरती असतात. परंतु जर तुमच्या मुलाला आठवड्यातून अनेक वेळा काही आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ भयानक स्वप्ने पडत असतील तर तुमच्या बालरोगतज्ञांना भेटा.
भयानक स्वप्ने बरी होत नाहीत, तर ती आणखी वाईट होत आहेत.
तुमचे मूल झोपायला नकार देत आहे किंवा झोपण्याच्या वेळेबद्दल तीव्र चिंता दाखवत आहे.
तुम्हाला दुखापत किंवा गैरवापराचा संशय आहे.
भयानक स्वप्ने अचानक सुरू झाली आणि कोणतेही स्पष्ट कारण नाही.
तुमच्या मुलाला इतर वर्तणुकीशी संबंधित किंवा भावनिक समस्या दिसून येतात.

Keep a Close Eye on Your Child

Notice patterns. Does your child have nightmares after watching certain shows? After eating late? On particularly stressful days?
Understanding triggers helps you prevent nightmares.
Create a safe, loving environment. Your child needs to feel secure. Emotional security during the day translates to better sleep at night.
Be patient. Most children outgrow frequent nightmares as they mature. Your calm, consistent response helps them develop confidence and resilience.
Sleep is crucial for your child’s health and development. Nightmares disrupt sleep and create anxiety. But with the right approach, you can help your child sleep peacefully again.
Stay attentive. Stay supportive. Stay calm.

तुमच्या मुलावर बारकाईने लक्ष ठेवा

नमुने लक्षात घ्या. काही कार्यक्रम पाहिल्यानंतर तुमच्या मुलाला वाईट स्वप्ने पडतात का? उशिरा जेवल्यानंतर? विशेषतः तणावपूर्ण दिवसांमध्ये?
ट्रिगर्स समजून घेण्यामुळे तुम्हाला वाईट स्वप्ने टाळण्यास मदत होते.
एक सुरक्षित, प्रेमळ वातावरण तयार करा. तुमच्या मुलाला सुरक्षित वाटणे आवश्यक आहे. दिवसा भावनिक सुरक्षिततेचा अर्थ रात्री चांगली झोप येणे असा होतो.
धीर धरा. बहुतेक मुले प्रौढ होताना वारंवार वाईट स्वप्ने पाहतात. तुमचा शांत, सुसंगत प्रतिसाद त्यांना आत्मविश्वास आणि लवचिकता विकसित करण्यास मदत करतो.
झोप तुमच्या मुलाच्या आरोग्यासाठी आणि विकासासाठी महत्त्वाची आहे. वाईट स्वप्ने झोपेत व्यत्यय आणतात आणि चिंता निर्माण करतात. परंतु योग्य दृष्टिकोनाने, तुम्ही तुमच्या मुलाला पुन्हा शांत झोपण्यास मदत करू शकता.
लक्ष ठेवा. आधार द्या. शांत रहा.

About the Author

Dr. Suhas Sodal, MBBS, MD (Pediatrics), brings over 15 years of experience caring for children in Pimple Gurav, Pimpri, and surrounding areas.
He specializes in pediatric infectious diseases, childhood allergies and asthma, vaccines, and nutrition.
Dr. Sodal has led multiple clinical trials on vaccine safety and efficacy, ensuring evidence-based care.
His passion for pediatric nutrition drives innovative, child-friendly dietary guidance rooted in Indian traditions.
Families in Pimple Gurav, Pimple Saudagar, Rahatani, Wakad, Aundh, Dapodi, Sangvi, Bhosari, Pimpri, and Vallabh Nagar trust his expertise.
He practices at IRA Children’s Clinic in Pimple Gurav, offering personalized treatment plans for every child.
Dr. Sodal’s holistic approach blends modern medicine with practical nutritional advice for optimal growth.
His clinic is known for compassionate care, helping children thrive through preventive and curative services.
Parents seeking reliable pediatric advice can reach IRA Children’s Clinic at 7276012600.
Dr. Sodal remains dedicated to advancing child health and wellness in the Pune region.

लेखकाबद्दल

डॉ. सुहास सोडल, एमबीबीएस, एमडी (बालरोगशास्त्र) यांना पिंपळे गुरव, पिंपरी आणि आसपासच्या परिसरातील मुलांची काळजी घेण्याचा १५ वर्षांहून अधिक अनुभव आहे.
ते बालरोग संसर्गजन्य रोग, बालपणीच्या ऍलर्जी आणि दमा, लस आणि पोषण या विषयांमध्ये तज्ज्ञ आहेत.
डॉ. सोडल यांनी लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यावर अनेक क्लिनिकल चाचण्यांचे नेतृत्व केले आहे, ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित काळजी सुनिश्चित होते.
बालरोग पोषणाबद्दलची त्यांची आवड भारतीय परंपरांमध्ये रुजलेली नाविन्यपूर्ण, बाल-अनुकूल आहार मार्गदर्शन करते.
पिंपळे गुरव, पिंपळे सौदागर, रहाटणी, वाकड, औंध, दापोडी, सांगवी, भोसरी, पिंपरी आणि वल्लभ नगरमधील कुटुंबे त्यांच्या कौशल्यावर विश्वास ठेवतात.
ते पिंपळे गुरव येथील आयआरए चिल्ड्रन्स क्लिनिकमध्ये प्रॅक्टिस करतात, प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिकृत उपचार योजना देतात.
डॉ. सोडल यांचा समग्र दृष्टिकोन आधुनिक औषधांना इष्टतम वाढीसाठी व्यावहारिक पौष्टिक सल्ल्यासह एकत्रित करतो.
त्यांचे क्लिनिक दयाळू काळजीसाठी ओळखले जाते, प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक सेवांद्वारे मुलांना भरभराट करण्यास मदत करते.
विश्वसनीय बालरोग सल्ला मिळवणाऱ्या पालकांना इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकशी ७२७६०१२६०० या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.
डॉ. सोडल पुणे प्रदेशात बाल आरोग्य आणि निरोगीपणा वाढवण्यासाठी समर्पित आहेत.

Disclaimer:

• The information provided in this blog post is for general knowledge and informational purposes only.
• It is not intended as a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment.
• Always consult with a qualified healthcare provider for any health concerns or before making any decisions regarding your health or the health of your child.  
• The information in this blog post may change as new research and clinical experience accumulate.

काळजीपूर्वक लक्षात घ्या:

• या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती सामान्य ज्ञान आणि माहितीच्या उद्देशाने आहे.
• हे व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचे पर्याय म्हणून मानले जात नाही.
• आपल्या आरोग्याशी किंवा आपल्या मुलाच्या आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही आरोग्य समस्यांसाठी किंवा कोणतेही निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी योग्य वैद्यकीय सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.
• नवीन संशोधन आणि क्लिनिकल अनुभव जमा होतात तसे या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती बदलू शकते.