ज्या आजारांना आपण मागे सोडले असे आपल्याला वाटले होते,ते पुन्हा दारावर ठोठावत आहेत

A warning hidden inside the numbers

For years, many parents met measles, diphtheria and whooping cough mainly in vaccination charts or in stories told by grandparents. That distance is shrinking.

In India, WHO surveillance recorded 5,598 measles cases in 2020, 6,025 in 2021, then 43,578 in 2022 and 68,794 in 2023; the count fell to 20,635 in 2024 and 18,748 in 2025, but more than 26,000 cases had already appeared in the latest 2026 outbreak window.

That is not a neat upward staircase. Epidemics rarely behave so politely. It is a flare pattern, shaped by pockets of susceptible children, delayed vaccination and the extraordinary ease with which measles travels. The virus finds a gap in community protection the way rainwater finds a crack in a roof. Small opening. Large mess.

आकडेवारीतून मिळणारा इशारा

अनेक वर्षे, अनेक पालकांसाठी गोवर (measles), डिप्थीरिया आणि डांग्या खोकला (whooping cough) यांसारखे आजार केवळ लसीकरणाच्या तक्त्यांमध्ये किंवा आजी-आजोबांच्या गोष्टींमध्येच ऐकायला मिळणारे विषय होते. आता हे अंतर कमी होत चालले आहे.

भारतात, जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) देखरेख प्रणालीनुसार गोवरच्या रुग्णांची संख्या २०२० मध्ये ५,५९८ आणि २०२१ मध्ये ६,०२५ होती; त्यानंतर २०२२ मध्ये ती ४३,५७८ आणि २०२३ मध्ये ६८,७९४ पर्यंत पोहोचली. जरी २०२४ मध्ये ही संख्या २०,६३५ आणि २०२५ मध्ये १८,७४८ पर्यंत खाली आली असली, तरी २०२६ मधील ताज्या उद्रेकाच्या काळात २६,००० हून अधिक रुग्ण आढळले आहेत.

हा आलेख म्हणजे एखाद्या शिडीप्रमाणे सरळ वर जाणारा क्रम नाही; साथीचे आजार क्वचितच अशा शिस्तबद्ध पद्धतीने वागतात. हे एकाएकी उसळी घेणाऱ्या (flare pattern) उद्रेकाचे स्वरूप आहे, जे लसीकरण न झालेल्या किंवा असुरक्षित मुलांचे गट, लांबणीवर पडलेले लसीकरण आणि गोवरचा विषाणू अत्यंत वेगाने पसरण्याची क्षमता यांमुळे निर्माण होते. ज्याप्रमाणे पावसाचे पाणी छतावरील एखाद्या लहानशा भेगेतून आत शिरते, त्याचप्रमाणे हा विषाणू समाजाच्या रोगप्रतिकारक संरक्षणातील त्रुटीचा फायदा घेतो. एक लहानशी फट आणि त्यातून होणारा मोठा अनर्थ.

Rich countries are not exempt

The same warning is flashing in places with strong health systems.

The United States reported 13 measles cases in 2020, 49 in 2021, 121 in 2022, 59 in 2023, 285 in 2024, 2,289 in 2025 and 3,134 confirmed cases by 3 September 2026. England moved from 79 confirmed cases in 2020 and only two in 2021 to 53 in 2022, 367 in 2023, 2,911 in 2024, 960 in 2025 and 983 by 31 August 2026.

Whooping cough has swung just as sharply: England recorded 993 laboratory-confirmed cases in 2020, 49 in 2021, 68 in 2022, 857 in 2023, 14,877 in 2024 and 674 in 2025.

Lockdowns temporarily muffled respiratory infections.
They did not retire them.

श्रीमंत देशही याला अपवाद नाहीत.

ज्या देशांची आरोग्य यंत्रणा अत्यंत सक्षम आहे, तिथेही असाच धोक्याचा इशारा मिळत आहे.

अमेरिकेत गोवरच्या (measles) रुग्णांची संख्या अशी होती: २०२० मध्ये १३, २०२१ मध्ये ४९, २०२२ मध्ये १२१, २०२३ मध्ये ५९, २०२४ मध्ये २८५, २०२५ मध्ये २,२८९ आणि ३ सप्टेंबर २०२६ पर्यंत ३,१३४ निश्चित रुग्ण. इंग्लंडमध्ये ही आकडेवारी अशी होती: २०२० मध्ये ७९ आणि २०२१ मध्ये केवळ २ निश्चित रुग्ण होते, तर २०२२ मध्ये ५३, २०२३ मध्ये ३६७, २०२४ मध्ये २,९,११, २०२५ मध्ये ९६० आणि ३१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत ९८३ रुग्ण आढळले.

डांग्या खोकल्याच्या (whooping cough) रुग्णांच्या संख्येतही अशीच मोठी चढ-उतार दिसून आली: इंग्लंडमध्ये प्रयोगशाळेद्वारे निश्चित झालेले ९९३ रुग्ण २०२० मध्ये, ४९ रुग्ण २०२१ मध्ये, ६८ रुग्ण २०२२ मध्ये, ८५७ रुग्ण २०२३ मध्ये, १४,८७७ रुग्ण २०२४ मध्ये आणि ६७४ रुग्ण २०२५ मध्ये नोंदवले गेले. 

लॉकडाऊनमुळे श्वसनमार्गाच्या संसर्गांचे प्रमाण तात्पुरते कमी झाले होते.
पण त्यामुळे ते पूर्णपणे नाहीसे झाले नाहीत.

How did the door reopen?

There is no single villain. During the pandemic, routine clinics closed, families postponed visits, outreach sessions were interrupted and millions of children missed scheduled doses.

In 2025, 13.5 million infants worldwide still received no first DTP dose; first-dose measles coverage stood at 84%, second-dose coverage at 77%, and DTP3 coverage at 85%. Those percentages sound respectable until one remembers how contagious measles is and how national averages conceal under-vaccinated neighbourhoods.

Conflict, displacement, funding pressure, access problems, misinformation and international travel all help sparks meet dry grass. Pertussis adds another wrinkle: immunity after vaccination or infection fades, the disease naturally cycles, and improved testing can uncover cases previously missed. Better detection explains part of a rise. It cannot explain away hospital beds filling with sick infants.

हे दार पुन्हा कसे उघडले गेले?

याला कोणी एकच खलनायक नाही. महामारीच्या काळात, नियमित दवाखाने बंद झाले, कुटुंबांनी भेटी पुढे ढकलल्या, जनजागृती सत्रे खंडित झाली आणि लाखो मुलांचे नियोजित डोस चुकले.

२०२५ मध्ये, जगभरातील १.३५ कोटी बालकांना अजूनही डीटीपीचा पहिला डोस मिळाला नव्हता; गोवरच्या पहिल्या डोसचे कव्हरेज ८४%, दुसऱ्या डोसचे ७७% आणि डीटीपी३ चे कव्हरेज ८५% होते. जोपर्यंत गोवर किती संसर्गजन्य आहे आणि राष्ट्रीय सरासरी कमी लसीकरण झालेल्या परिसरांना कसे लपवते हे लक्षात येत नाही, तोपर्यंत ही टक्केवारी आदरणीय वाटते.

संघर्ष, विस्थापन, निधीचा दबाव, सुविधांच्या समस्या, चुकीची माहिती आणि आंतरराष्ट्रीय प्रवास या सर्वांमुळे ठिणग्या कोरड्या गवतावर आदळतात. डांग्या खोकल्यामुळे आणखी एक गुंतागुंत निर्माण होते: लसीकरण किंवा संसर्गानंतरची प्रतिकारशक्ती कमी होते, रोगाचे नैसर्गिक चक्र सुरू होते आणि सुधारित चाचणीमुळे पूर्वी न सापडलेली प्रकरणे उघडकीस येऊ शकतात. सुधारित निदान पद्धतीमुळे वाढीचे काही प्रमाणात स्पष्टीकरण मिळते. परंतु त्यामुळे आजारी बालकांनी भरलेल्या रुग्णालयांच्या खाटांचे स्पष्टीकरण मिळू शकत नाही.

About the autism claim, plainly

The vaccine-autism story began with a 1998 report involving just 12 children.

It had no control group, was later found to contain serious misrepresentation, and was retracted; the BMJʼs (British Medical Journal) investigation described the work as fraudulent. Science did not stop there. A meta-analysis covering more than 1.25 million children found no association between vaccination and autism, including no increased risk from MMR or thimerosal. A Danish nationwide study then followed 657,461 children and found that MMR vaccination did not increase autism risk, trigger autism in susceptible children or produce clustering afler vaccination. In 2025, WHO reviewed 31 newer primary studies published from 2010 through August 2025 and again concluded that vaccines, including those containing thiomersal or aluminium adjuvants, do not cause autism.

This is not a fifly-fifly debate. The evidence is lopsided.

ऑटिझमच्या दाव्याबद्दल बोलायचे झाल्यास, स्पष्टपणे सांगायचे तर

लस आणि ऑटिझमची कहाणी १९९८ च्या एका अहवालाने सुरू झाली, ज्यात फक्त १२ मुलांचा समावेश होता. त्यात कोणताही नियंत्रण गट नव्हता, नंतर त्यात गंभीर चुकीची माहिती असल्याचे आढळून आले आणि तो अहवाल मागे घेण्यात आला; बीएमजे (ब्रिटिश मेडिकल जर्नल) च्या तपासणीत हे काम फसवणूक असल्याचे म्हटले गेले. विज्ञान तिथेच थांबले नाही. १२.५ लाखांहून अधिक मुलांचा समावेश असलेल्या एका मेटा-विश्लेषणात लसीकरण आणि ऑटिझम यांच्यात कोणताही संबंध आढळला नाही, ज्यात एमएमआर किंवा थायमेरोसलमुळे कोणताही वाढीव धोका नसल्याचेही दिसून आले. त्यानंतर डेन्मार्कच्या एका देशव्यापी अभ्यासात ६,५७,४६१ मुलांचा मागोवा घेण्यात आला आणि त्यात असे आढळून आले की एमएमआर लसीकरणामुळे ऑटिझमचा धोका वाढत नाही, संवेदनशील मुलांमध्ये ऑटिझम उद्भवत नाही किंवा लसीकरणानंतर ऑटिझमचा समूह दिसून येत नाही. २०२५ मध्ये, डब्ल्यूएचओने २०१० ते ऑगस्ट २०२५ पर्यंत प्रकाशित झालेल्या ३१ नवीन प्राथमिक अभ्यासांचे पुनरावलोकन केले आणि पुन्हा असा निष्कर्ष काढला की, थायमेरोसल किंवा ॲल्युमिनियम ॲडज्युव्हंट्स असलेल्या लसींसह, कोणत्याही लसींमुळे ऑटिझम होत नाही. हा काही किरकोळ वाद नाही. पुरावे एकतर्फी आहेत.

What I would ask every parent to do

Take out the vaccination card tonight. Not next month. Check whether both measles-containing doses and every age-appropriate diphtheria, tetanus and pertussis dose or booster are recorded. If something is missing, unclear or delayed, show the card to your pediatrician and plan catch-up vaccination; do not guess the schedule from social media, and do not assume an older child has “missed the chance.”

Ask questions, especially about side effects, but ask someone who will show you the evidence rather than sell you fear. Vaccines are not perfect shields, yet their value is visible in the very years when transmission collapsed. The recent rebounds show the other side of that bargain. When enough children are left unprotected, old diseases do not remain old. They return wearing familiar symptoms: fever and rash, a choking cough, a grey throat membrane, and sometimes consequences no parent should have to learn about at a hospital bedside.

मी प्रत्येक पालकाला काय करायला सांगेन

आज रात्रीच लसीकरण कार्ड काढा. पुढच्या महिन्यात नाही. गोवर प्रतिबंधक लसीचे दोन्ही डोस आणि वयानुसार योग्य असलेले घटसर्प, धनुर्वात व डांग्या खोकल्याचे प्रत्येक डोस किंवा बूस्टर नोंदवलेले आहेत की नाही हे तपासा. जर काही नोंद नसेल, अस्पष्ट असेल किंवा उशीर झाला असेल, तर ते कार्ड तुमच्या बालरोगतज्ञांना दाखवा आणि अपूर्ण राहिलेल्या लसीकरणाचे नियोजन करा; सोशल मीडियावरून वेळापत्रकाचा अंदाज लावू नका आणि मोठ्या मुलाची “संधी चुकली आहे” असे गृहीत धरू नका.

प्रश्न विचारा, विशेषतः दुष्परिणामांबद्दल, पण अशा व्यक्तीला विचारा जी तुम्हाला भीती दाखवण्याऐवजी पुरावे दाखवेल. लसी परिपूर्ण ढाल नाहीत, तरीही ज्या वर्षांमध्ये संसर्ग पूर्णपणे थांबला होता, त्याच वर्षांमध्ये त्यांचे महत्त्व दिसून आले. अलीकडील काळात झालेली वाढ या व्यवहाराची दुसरी बाजू दाखवते. जेव्हा पुरेशी मुले असुरक्षित राहतात, तेव्हा जुने आजार जुने राहत नाहीत. ते परिचित लक्षणांसह परत येतात: ताप आणि पुरळ, ठसका लागणारा खोकला, घशाचा राखाडी पडदा आणि कधीकधी असे परिणाम जे कोणत्याही पालकाला रुग्णालयात रुग्णाच्या बिछान्याजवळ बसून कळायला नकोत.

About the Author

Dr. Suhas Sodal, MBBS, MD (Pediatrics), brings over 15 years of experience caring for children in Pimple Gurav, Pimpri, and surrounding areas.
He specializes in pediatric infectious diseases, childhood allergies and asthma, vaccines, and nutrition.
Dr. Sodal has led multiple clinical trials on vaccine safety and efficacy, ensuring evidence-based care.
His passion for pediatric nutrition drives innovative, child-friendly dietary guidance rooted in Indian traditions.
Families in Pimple Gurav, Pimple Saudagar, Rahatani, Wakad, Aundh, Dapodi, Sangvi, Bhosari, Pimpri, and Vallabh Nagar trust his expertise.
He practices at IRA Children’s Clinic in Pimple Gurav, offering personalized treatment plans for every child.
Dr. Sodal’s holistic approach blends modern medicine with practical nutritional advice for optimal growth.
His clinic is known for compassionate care, helping children thrive through preventive and curative services.
Parents seeking reliable pediatric advice can reach IRA Children’s Clinic at 7276012600.
Dr. Sodal remains dedicated to advancing child health and wellness in the Pune region.

लेखकाबद्दल

डॉ. सुहास सोडल, एमबीबीएस, एमडी (बालरोगशास्त्र) यांना पिंपळे गुरव, पिंपरी आणि आसपासच्या परिसरातील मुलांची काळजी घेण्याचा १५ वर्षांहून अधिक अनुभव आहे.
ते बालरोग संसर्गजन्य रोग, बालपणीच्या ऍलर्जी आणि दमा, लस आणि पोषण या विषयांमध्ये तज्ज्ञ आहेत.
डॉ. सोडल यांनी लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यावर अनेक क्लिनिकल चाचण्यांचे नेतृत्व केले आहे, ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित काळजी सुनिश्चित होते.
बालरोग पोषणाबद्दलची त्यांची आवड भारतीय परंपरांमध्ये रुजलेली नाविन्यपूर्ण, बाल-अनुकूल आहार मार्गदर्शन करते.
पिंपळे गुरव, पिंपळे सौदागर, रहाटणी, वाकड, औंध, दापोडी, सांगवी, भोसरी, पिंपरी आणि वल्लभ नगरमधील कुटुंबे त्यांच्या कौशल्यावर विश्वास ठेवतात.
ते पिंपळे गुरव येथील इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकमध्ये प्रॅक्टिस करतात, प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिकृत उपचार योजना देतात.
डॉ. सोडल यांचा समग्र दृष्टिकोन आधुनिक औषधांना इष्टतम वाढीसाठी व्यावहारिक पौष्टिक सल्ल्यासह एकत्रित करतो.
त्यांचे क्लिनिक दयाळू काळजीसाठी ओळखले जाते, प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक सेवांद्वारे मुलांना भरभराट करण्यास मदत करते.
विश्वसनीय बालरोग सल्ला मिळवणाऱ्या पालकांना इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकशी ७२७६०१२६०० या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.
डॉ. सोडल पुणे प्रदेशात बाल आरोग्य आणि निरोगीपणा वाढवण्यासाठी समर्पित आहेत.

Disclaimer:

• The information provided in this blog post is for general knowledge and informational purposes only.
• It is not intended as a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment.
• Always consult with a qualified healthcare provider for any health concerns or before making any decisions regarding your health or the health of your child.  
• The information in this blog post may change as new research and clinical experience accumulate.

काळजीपूर्वक लक्षात घ्या:

• या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती सामान्य ज्ञान आणि माहितीच्या उद्देशाने आहे.
• हे व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचे पर्याय म्हणून मानले जात नाही.
• आपल्या आरोग्याशी किंवा आपल्या मुलाच्या आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही आरोग्य समस्यांसाठी किंवा कोणतेही निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी योग्य वैद्यकीय सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.
• नवीन संशोधन आणि क्लिनिकल अनुभव जमा होतात तसे या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती बदलू शकते.