हिवाळ्यात मुलांच्या डोळ्यातून चिकट स्त्राव येणे

Why Your Child’s Eyes Are Suddenly Sticky

Winter brings many health problems for children. One of the most common things I see is parents coming in worried because their child wakes up with eyes stuck together. The eyelids are crusted over. There’s sticky, gooey discharge. It looks gross and parents immediately think something serious is happening.
The good news is most of the time it’s not serious. But you do need to understand what’s causing it so you know whether to treat it at home or bring your child to the clinic.

तुमच्या मुलाचे डोळे अचानक चिकट का होतात?

हिवाळ्यात मुलांना आरोग्याच्या अनेक समस्या येतात. मी पाहतो त्यापैकी एक सामान्य गोष्ट म्हणजे, पालक काळजीने येतात कारण त्यांच्या मुलाचे डोळे सकाळी उठल्यावर चिकटलेले असतात. पापण्यांवर खपली धरलेली असते. त्यातून चिकट, बुळबुळीत स्त्राव येत असतो. ते दिसायला किळसवाणे दिसते आणि पालकांना लगेच वाटते की काहीतरी गंभीर घडत आहे.
चांगली बातमी ही आहे की बहुतेक वेळा ही गोष्ट गंभीर नसते. परंतु, यामागे काय कारण आहे हे तुम्हाला समजून घेणे आवश्यक आहे, जेणेकरून त्यावर घरीच उपचार करायचे की मुलाला दवाखान्यात आणायचे हे तुम्हाला कळेल.

The Most Common Cause: Blocked Tear Duct

Your child has tiny channels called tear ducts. Their job is draining tears from the eye into the nose. In young children, especially newborns, these ducts are sometimes blocked. The tears can’t drain properly. So they build up in the eye. When tears sit there and mix with dust and mucus, you get sticky discharge.
About 20% of newborns have blocked tear ducts. Most of them clear on their own by three months old. But some last longer. The discharge is usually clear or whitish. Your child’s eyes look watery and sticky, especially after sleeping.
Blocked tear ducts get worse in winter. Cold weather, wind, and dry air make the tear ducts more sensitive. That’s why you notice it more now than in summer.

सर्वात सामान्य कारण: अवरुद्ध अश्रुवाहिनी

तुमच्या मुलाच्या डोळ्यात अश्रुवाहिनी नावाच्या लहान नलिका असतात. त्यांचे काम डोळ्यांतील अश्रू नाकात पोहोचवणे हे आहे. लहान मुलांमध्ये, विशेषतः नवजात बालकांमध्ये, या नलिका कधीकधी बंद होतात. त्यामुळे अश्रू योग्य प्रकारे वाहून जाऊ शकत नाहीत. परिणामी, ते डोळ्यात साचतात. जेव्हा अश्रू तिथे साचतात आणि धूळ व श्लेष्मासोबत मिसळतात, तेव्हा चिकट स्राव तयार होतो.
सुमारे २०% नवजात बालकांमध्ये अश्रुवाहिनी बंद होण्याची समस्या असते. त्यापैकी बहुतेक तीन महिन्यांच्या आत आपोआप ठीक होतात. परंतु काही मुलांमध्ये ही समस्या जास्त काळ टिकते. हा स्राव सहसा स्वच्छ किंवा पांढरट असतो. तुमच्या मुलाचे डोळे, विशेषतः झोपेतून उठल्यानंतर, पाणचट आणि चिकट दिसतात.
हिवाळ्यात बंद अश्रुवाहिनीची समस्या अधिक वाढते. थंड हवामान, वारा आणि कोरडी हवा यामुळे अश्रुवाहिन्या अधिक संवेदनशील होतात. म्हणूनच उन्हाळ्याच्या तुलनेत तुम्हाला ही समस्या आता जास्त जाणवते.

When It’s Actually an Infection

Here’s where you need to pay attention. If the discharge is green or yellow and thick, it might be bacterial conjunctivitis. This is an actual infection. Your child might have redness around the eyes. The eyelids might be swollen. The eyes hurt or feel itchy.
Viral conjunctivitis also happens in winter. But viral usually causes more watery discharge and redness. The discharge is less thick and sticky than bacterial.
Winter is prime time for both types because kids are indoors together more, spreading viruses. Bacterial infections can come from dirty hands touching eyes or from upper respiratory infections spreading to the eyes.

जेव्हा तो खरंच संसर्ग असतो

येथे तुम्हाला लक्ष देण्याची गरज आहे. जर स्त्राव हिरवा किंवा पिवळा आणि घट्ट असेल, तर ते जिवाणूजन्य नेत्रश्लेष्मलाशोथ असू शकते. हा एक खरा संसर्ग आहे. तुमच्या मुलाच्या डोळ्यांभोवती लालसरपणा असू शकतो. पापण्यांना सूज येऊ शकते. डोळे दुखतात किंवा खाजतात.
हिवाळ्यात विषाणूजन्य नेत्रश्लेष्मलाशोथ देखील होतो. परंतु विषाणूजन्य संसर्गामुळे सहसा अधिक पातळ स्त्राव आणि लालसरपणा येतो. जिवाणूजन्य संसर्गाच्या तुलनेत हा स्त्राव कमी घट्ट आणि चिकट असतो.
हिवाळा दोन्ही प्रकारच्या संसर्गासाठी योग्य काळ असतो, कारण मुले घरात एकत्र जास्त वेळ घालवतात, ज्यामुळे विषाणू पसरतात. जिवाणूजन्य संसर्ग घाणेरड्या हातांनी डोळ्यांना स्पर्श केल्याने किंवा श्वसनमार्गाच्या वरच्या भागातील संसर्ग डोळ्यांपर्यंत पसरल्याने होऊ शकतो.

What You See and What It Means

If your child wakes up with eyes stuck together but the discharge is clear or whitish, and the eyes aren’t very red, it’s probably a blocked tear duct. Clean the eyes and watch it.
If the discharge is definitely yellow or green, and the eyes are red and puffy, you’re looking at infection. This needs treatment.
If your child is rubbing their eyes constantly and complaining they itch, and especially if there’s sneezing and runny nose too, it might be allergies. Winter allergies happen from indoor dust, heating systems, and dried air irritating eyes and nose.

तुम्ही जे पाहता आणि त्याचा अर्थ काय

जर तुमचे मूल डोळे चिकटलेले अवस्थेत जागे झाले, पण डोळ्यांमधून येणारा स्त्राव स्वच्छ किंवा पांढरा असेल आणि डोळे फारसे लाल नसतील, तर कदाचित अश्रू नलिका बंद झाली असावी. डोळे स्वच्छ करा आणि लक्ष ठेवा.
जर स्त्राव निश्चितपणे पिवळा किंवा हिरवा असेल आणि डोळे लाल व सुजलेले असतील, तर हे संसर्ग असल्याचे लक्षण आहे. यावर उपचारांची गरज आहे.
जर तुमचे मूल सतत डोळे चोळत असेल आणि खाज येत असल्याची तक्रार करत असेल, आणि विशेषतः जर शिंका येत असतील आणि नाक वाहत असेल, तर ही ॲलर्जी असू शकते. हिवाळ्यातील ॲलर्जी घरातील धूळ, हीटिंग सिस्टीम आणि कोरड्या हवेमुळे होते, ज्यामुळे डोळे आणि नाकाला त्रास होतो.

Home Care for Blocked Tear Ducts

Clean the eyes gently. Use warm water on a soft cloth or cotton swab. Wipe from the inner corner of the eye outward. Do this a few times daily, especially after your child wakes up.
Apply warm compresses. Take a clean cloth, soak it in warm water, and hold it against the closed eye for a couple of minutes. This loosens the dried discharge and helps with drainage.
Massage the tear sac. Your pediatrician can show you how to do this. Use a clean cotton swab. Gently massage the area where the tear duct opening is, which is in the inner corner of the eye near the nose. Do 10 gentle strokes twice daily. This actually helps force fluid through the blockage.
Keep hands clean. Make sure your child isn’t touching their eyes with dirty hands. This prevents secondary infection.
Most blocked tear ducts clear on their own by one year of age. Ninety percent of cases resolve without any medical treatment. So patience and cleanliness usually work fine.

बंद अश्रुवाहिनीसाठी घरगुती काळजी

डोळे हळुवारपणे स्वच्छ करा. मऊ कापड किंवा कापसाच्या बोळ्यावर कोमट पाणी घ्या. डोळ्याच्या आतील कोपऱ्यापासून बाहेरील बाजूपर्यंत पुसा. हे दिवसातून काही वेळा करा, विशेषतः तुमचे मूल जागे झाल्यावर.
कोमट शेक द्या. एक स्वच्छ कापड घ्या, ते कोमट पाण्यात भिजवा आणि बंद डोळ्यावर काही मिनिटे ठेवा. यामुळे सुकलेला स्त्राव सैल होतो आणि निचरा होण्यास मदत होते.
अश्रुग्रंथीला मालिश करा. तुमचे बालरोगतज्ञ तुम्हाला हे कसे करायचे ते दाखवू शकतात. स्वच्छ कापसाचा बोळा वापरा. ​​डोळ्याच्या आतील कोपऱ्यात नाकाजवळ असलेल्या अश्रुवाहिनीच्या उघडण्याच्या जागेवर हळुवारपणे मालिश करा. दिवसातून दोनदा १० हलके स्ट्रोक द्या. यामुळे अडथळ्यातून द्रव बाहेर ढकलण्यास मदत होते.
हात स्वच्छ ठेवा. तुमचे मूल घाणेरड्या हातांनी डोळ्यांना स्पर्श करत नाही याची खात्री करा. यामुळे दुय्यम संसर्ग टाळता येतो.
बहुतेक बंद अश्रुवाहिन्या एक वर्षाच्या आत आपोआप ठीक होतात. ९० टक्के प्रकरणे कोणत्याही वैद्यकीय उपचारांशिवाय बरी होतात. त्यामुळे संयम आणि स्वच्छता सहसा पुरेसे ठरते.

When You Need Medical Help

See your pediatrician if the discharge is thick and yellow or green. If the eyes are very red and swollen. If your child complains of pain or sensitivity to light. If the discharge doesn’t improve after a week of home care.
If your child has discharge in only one eye and it’s been there for months, we need to check if there’s an actual blockage or infection.
If your newborn has discharge in both eyes that started right after birth, that’s a different situation. Newborns get special eye drops right after delivery to prevent infections. Sometimes those drops cause mild discharge that goes away in 48 hours. But if it continues, we need to rule out infection.

जेव्हा तुम्हाला वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता असेल

जर स्त्राव घट्ट आणि पिवळा किंवा हिरवा असेल, तर तुमच्या बालरोगतज्ञांना भेटा. जर डोळे खूप लाल आणि सुजलेले असतील. जर तुमचे मूल वेदना किंवा प्रकाशाची संवेदनशीलता असल्याची तक्रार करत असेल. जर एका आठवड्याच्या घरगुती उपचारानंतरही स्त्राव सुधारत नसेल.
जर तुमच्या मुलाच्या फक्त एकाच डोळ्यातून स्त्राव येत असेल आणि तो अनेक महिन्यांपासून असेल, तर प्रत्यक्ष कोणताही अडथळा किंवा संसर्ग आहे का हे तपासणे आवश्यक आहे.
जर तुमच्या नवजात बाळाच्या दोन्ही डोळ्यांतून स्त्राव येत असेल आणि तो जन्मानंतर लगेच सुरू झाला असेल, तर ती एक वेगळी परिस्थिती आहे. नवजात बाळांना संसर्ग टाळण्यासाठी प्रसूतीनंतर लगेचच विशेष डोळ्यांचे थेंब दिले जातात. कधीकधी त्या थेंबांमुळे हलका स्त्राव होतो जो ४८ तासांत नाहीसा होतो. पण जर तो तसाच राहिला, तर आपल्याला संसर्ग नाही याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

How to Treat Actual Infections

If it’s bacterial conjunctivitis, your doctor will prescribe antibiotic eye drops or ointment. You’ll apply these 3-4 times daily for about a week. Most infections clear up within a few days of starting antibiotics.
Viral conjunctivitis doesn’t respond to antibiotics. We mainly just manage the symptoms. Keep the eyes clean. Use cool compresses if they’re uncomfortable. The infection usually clears on its own within a week or two. But it’s contagious, so keep your child home from school during this time.

प्रत्यक्ष संसर्गावर उपचार कसे करावे

जर जिवाणूजन्य नेत्रश्लेष्मलाशोथ (बॅक्टेरियल कंजंक्टिव्हायटिस) असेल, तर तुमचे डॉक्टर प्रतिजैविक डोळ्याचे थेंब किंवा मलम लिहून देतील. तुम्ही हे दिवसातून ३-४ वेळा, सुमारे एका आठवड्यासाठी लावाल. बहुतेक संक्रमण प्रतिजैविके सुरू केल्याच्या काही दिवसांतच बरे होतात.
विषाणूजन्य नेत्रश्लेष्मलाशोथवर प्रतिजैविकांचा परिणाम होत नाही. आम्ही प्रामुख्याने फक्त लक्षणांवर उपचार करतो. डोळे स्वच्छ ठेवा. जर डोळ्यांना अस्वस्थता वाटत असेल, तर थंड शेक द्या. संक्रमण सहसा एक किंवा दोन आठवड्यांत आपोआप बरे होते. पण हा संसर्गजन्य आजार आहे, म्हणून या काळात तुमच्या मुलाला शाळेत पाठवू नका.

Prevention During Winter

Wash your child’s hands frequently. This is the biggest thing. Cold and flu viruses spread through hands. Dirty hands go to eyes. Infection spreads.
Keep your home humid. Run a humidifier to add moisture to the dry winter air. Dry air irritates eyes and makes them more prone to infection. Keep humidity between 40-60%.
Don’t share eye makeup or eye products with your child. Don’t use someone else’s eye drops or ointment on your child’s eyes.
Wash eyelids and lashes gently with warm water each day. This removes dust and bacteria.
If your child plays outside in the cold, keep their faces warm. Wrap scarves properly so they don’t touch eyes. Cold wind irritates eyes.

हिवाळ्यातील प्रतिबंध

तुमच्या मुलाचे हात वारंवार धुवा. ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. सर्दी आणि फ्लूचे विषाणू हातांद्वारे पसरतात. घाणेरडे हात डोळ्यांना लागतात आणि संसर्ग पसरतो.
तुमचे घर दमट ठेवा. हिवाळ्यातील कोरड्या हवेत ओलावा आणण्यासाठी ह्युमिडिफायर वापरा. ​​कोरड्या हवेमुळे डोळ्यांना त्रास होतो आणि त्यांना संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते. आर्द्रता ४०-६०% दरम्यान ठेवा.
तुमच्या मुलासोबत डोळ्यांचा मेकअप किंवा डोळ्यांची उत्पादने शेअर करू नका. तुमच्या मुलाच्या डोळ्यांमध्ये दुसऱ्या कोणाचेही आय ड्रॉप्स किंवा मलम वापरू नका.
दररोज पापण्या आणि भुवया कोमट पाण्याने हळूवारपणे धुवा. यामुळे धूळ आणि जीवाणू निघून जातात.
जर तुमचे मूल थंडीत बाहेर खेळत असेल, तर त्याचा चेहरा उबदार ठेवा. स्कार्फ व्यवस्थित गुंडाळा जेणेकरून ते डोळ्यांना लागणार नाहीत. थंड वाऱ्यामुळे डोळ्यांना त्रास होतो.

Sticky eye discharge in winter is usually not serious. Most of the time it’s just blocked tear ducts that will clear on their own. Clean the eyes gently, use warm compresses, maybe massage the tear duct, and keep waiting.
But you need to know when it’s actually infection. Yellow or green thick discharge, swollen red eyes, pain or light sensitivity. These mean it’s time to visit your pediatrician.
The good news is infections are easy to treat. A week of eye drops and they’re usually gone. And most children don’t have lasting problems from these infections.
Stay patient with blocked tear ducts. Most clear by one year. And keep your child’s hands clean and face warm in winter to prevent infections.
If you’re ever unsure, come in and let me look at it. That’s what I’m here for.

हिवाळ्यात डोळ्यातून चिकट स्राव येणे ही सहसा गंभीर बाब नसते. बहुतेक वेळा हे फक्त अश्रू नलिका बंद झाल्यामुळे होते, जे आपोआप ठीक होते. डोळे हळुवारपणे स्वच्छ करा, कोमट पाण्याचा शेक द्या, कदाचित अश्रू नलिकेची मालिश करा आणि प्रतीक्षा करा.
पण तुम्हाला हे माहित असले पाहिजे की संसर्ग कधी झाला आहे. पिवळा किंवा हिरवा जाड स्राव, सुजलेले लाल डोळे, वेदना किंवा प्रकाशाची संवेदनशीलता. याचा अर्थ तुमच्या बालरोगतज्ञांना भेटण्याची वेळ आली आहे.
चांगली बातमी ही आहे की संसर्गावर उपचार करणे सोपे आहे. एक आठवडा डोळ्याचे थेंब टाकल्यास ते सहसा बरे होतात. आणि बहुतेक मुलांना या संसर्गामुळे दीर्घकाळ टिकणाऱ्या समस्या होत नाहीत.
बंद झालेल्या अश्रू नलिकांच्या बाबतीत धीर धरा. बहुतेक नलिका एक वर्षाच्या आत आपोआप मोकळ्या होतात. आणि संसर्ग टाळण्यासाठी हिवाळ्यात तुमच्या मुलाचे हात स्वच्छ ठेवा आणि चेहरा उबदार ठेवा.
जर तुम्हाला कधीही खात्री नसेल, तर या आणि मला ते पाहू द्या. मी त्यासाठीच येथे आहे.

About the Author

Dr. Suhas Sodal, MBBS, MD (Pediatrics), brings over 15 years of experience caring for children in Pimple Gurav, Pimpri, and surrounding areas.
He specializes in pediatric infectious diseases, childhood allergies and asthma, vaccines, and nutrition.
Dr. Sodal has led multiple clinical trials on vaccine safety and efficacy, ensuring evidence-based care.
His passion for pediatric nutrition drives innovative, child-friendly dietary guidance rooted in Indian traditions.
Families in Pimple Gurav, Pimple Saudagar, Rahatani, Wakad, Aundh, Dapodi, Sangvi, Bhosari, Pimpri, and Vallabh Nagar trust his expertise.
He practices at IRA Children’s Clinic in Pimple Gurav, offering personalized treatment plans for every child.
Dr. Sodal’s holistic approach blends modern medicine with practical nutritional advice for optimal growth.
His clinic is known for compassionate care, helping children thrive through preventive and curative services.
Parents seeking reliable pediatric advice can reach IRA Children’s Clinic at 7276012600.
Dr. Sodal remains dedicated to advancing child health and wellness in the Pune region.

लेखकाबद्दल

डॉ. सुहास सोडल, एमबीबीएस, एमडी (बालरोगशास्त्र) यांना पिंपळे गुरव, पिंपरी आणि आसपासच्या परिसरातील मुलांची काळजी घेण्याचा १५ वर्षांहून अधिक अनुभव आहे.
ते बालरोग संसर्गजन्य रोग, बालपणीच्या ऍलर्जी आणि दमा, लस आणि पोषण या विषयांमध्ये तज्ज्ञ आहेत.
डॉ. सोडल यांनी लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यावर अनेक क्लिनिकल चाचण्यांचे नेतृत्व केले आहे, ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित काळजी सुनिश्चित होते.
बालरोग पोषणाबद्दलची त्यांची आवड भारतीय परंपरांमध्ये रुजलेली नाविन्यपूर्ण, बाल-अनुकूल आहार मार्गदर्शन करते.
पिंपळे गुरव, पिंपळे सौदागर, रहाटणी, वाकड, औंध, दापोडी, सांगवी, भोसरी, पिंपरी आणि वल्लभ नगरमधील कुटुंबे त्यांच्या कौशल्यावर विश्वास ठेवतात.
ते पिंपळे गुरव येथील आयआरए चिल्ड्रन्स क्लिनिकमध्ये प्रॅक्टिस करतात, प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिकृत उपचार योजना देतात.
डॉ. सोडल यांचा समग्र दृष्टिकोन आधुनिक औषधांना इष्टतम वाढीसाठी व्यावहारिक पौष्टिक सल्ल्यासह एकत्रित करतो.
त्यांचे क्लिनिक दयाळू काळजीसाठी ओळखले जाते, प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक सेवांद्वारे मुलांना भरभराट करण्यास मदत करते.
विश्वसनीय बालरोग सल्ला मिळवणाऱ्या पालकांना इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकशी ७२७६०१२६०० या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.
डॉ. सोडल पुणे प्रदेशात बाल आरोग्य आणि निरोगीपणा वाढवण्यासाठी समर्पित आहेत.

Disclaimer:

• The information provided in this blog post is for general knowledge and informational purposes only.
• It is not intended as a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment.
• Always consult with a qualified healthcare provider for any health concerns or before making any decisions regarding your health or the health of your child.  
• The information in this blog post may change as new research and clinical experience accumulate.

काळजीपूर्वक लक्षात घ्या:

• या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती सामान्य ज्ञान आणि माहितीच्या उद्देशाने आहे.
• हे व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचे पर्याय म्हणून मानले जात नाही.
• आपल्या आरोग्याशी किंवा आपल्या मुलाच्या आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही आरोग्य समस्यांसाठी किंवा कोणतेही निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी योग्य वैद्यकीय सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.
• नवीन संशोधन आणि क्लिनिकल अनुभव जमा होतात तसे या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती बदलू शकते.