हिवाळ्यात मुलांच्या कानात दुखणे

Why Your Child’s Ears Hurt More in Winter

Winter is when I see the most ear infections in my clinic. Kids are pulling at their ears, crying at night, and parents wonder why this keeps happening. The truth is simple. Winter creates the perfect conditions for ear infections. Cold temperatures, dry indoor air, close indoor contact, and seasonal viruses all work together against your child’s ears.

हिवाळ्यात तुमच्या मुलाच्या कानात जास्त दुखणे का होते?

हिवाळ्यातच माझ्या क्लिनिकमध्ये कानाच्या संसर्गाची सर्वाधिक प्रकरणे पाहायला मिळतात. मुले त्यांचे कान ओढतात, रात्री रडतात आणि पालकांना प्रश्न पडतो की असे वारंवार का होत आहे. याचे कारण सोपे आहे. हिवाळ्यात कानाच्या संसर्गासाठी योग्य परिस्थिती निर्माण होते. थंड तापमान, घरातील कोरडी हवा, घरात जवळचा संपर्क आणि हंगामी विषाणू हे सर्व मिळून तुमच्या मुलाच्या कानासाठी हानिकारक ठरतात.

Understanding the Problem

Your child’s Eustachian tube is a small channel connecting the middle ear to the throat. Its job is draining fluid that builds up naturally. But here’s the problem. Children’s Eustachian tubes are shorter, narrower, and more horizontal than adults’. This makes it easier for bacteria and viruses to get trapped there.
When fluid gets blocked and bacteria grow in it, you get an ear infection. Doctors call this acute otitis media. Your child gets ear pain, fever, and hearing problems. During winter, about 80% of children will have at least one ear infection before age three.

समस्येचे आकलन

तुमच्या मुलाची युस्टेशियन नलिका ही एक लहान नळी आहे जी मधल्या कानाला घशाशी जोडते. नैसर्गिकरित्या जमा होणारा द्रव बाहेर काढणे हे तिचे काम आहे. पण समस्या इथेच आहे. मुलांच्या युस्टेशियन नलिका प्रौढांच्या तुलनेत लहान, अरुंद आणि अधिक आडव्या असतात. यामुळे जिवाणू आणि विषाणूंना तिथे अडकणे सोपे जाते.
जेव्हा द्रव अडकतो आणि त्यात जिवाणू वाढतात, तेव्हा कानाचा संसर्ग होतो. डॉक्टर याला 'अक्यूट ओटायटिस मीडिया' म्हणतात. तुमच्या मुलाला कानात दुखणे, ताप आणि ऐकण्याची समस्या येते. हिवाळ्यात, सुमारे ८०% मुलांना तीन वर्षांच्या आत किमान एकदा तरी कानाचा संसर्ग होतो.

Why Winter Makes It Worse

Winter brings multiple problems at once. Cold and flu viruses spread easily because kids are stuck indoors together. Heated indoor air is incredibly dry, which damages your child’s natural defenses. Cold air exposure irritates nasal passages. All of this leads to congestion and blocked Eustachian tubes.
Less sunlight means lower vitamin D levels, which weakens immunity. These factors combine to create an environment where ear infections thrive. The numbers prove it. Ear infections increase by 15-20% during winter months compared to other seasons.

हिवाळ्यात परिस्थिती अधिक का बिघडते?

हिवाळा एकाच वेळी अनेक समस्या घेऊन येतो. सर्दी आणि फ्लूचे विषाणू सहज पसरतात कारण मुले घरात एकत्र अडकलेली असतात. गरम केलेली घरातील हवा अत्यंत कोरडी असते, ज्यामुळे तुमच्या मुलाच्या नैसर्गिक संरक्षण प्रणालीला नुकसान पोहोचते. थंड हवेच्या संपर्कामुळे नाकातील मार्गांना त्रास होतो. या सर्वांमुळे नाक चोंदते आणि युस्टेशियन नलिका बंद होतात.
सूर्यप्रकाश कमी मिळाल्याने व्हिटॅमिन डीची पातळी कमी होते, ज्यामुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते. हे सर्व घटक एकत्र येऊन असे वातावरण तयार करतात जिथे कानाचे संक्रमण वाढते. आकडेवारी हेच सिद्ध करते. इतर ऋतूंच्या तुलनेत हिवाळ्याच्या महिन्यांत कानाच्या संसर्गामध्ये १५-२०% वाढ होते.

What Parents Actually See

Your child tugs at their ears or complains of pain. They cry more, especially at night when lying down. You might notice they’re not hearing as well because fluid mutes sound. Fever often appears, usually mild to moderate.
Some children wake up screaming. This isn’t exaggeration. Ear infections cause real pain. Your child might not want to eat because swallowing hurts. They’re irritable and restless. Some kids get drainage from the ear, which looks scary but actually means pressure is releasing.

पालकांना प्रत्यक्षात काय दिसते

तुमचे मूल त्याचे कान ओढते किंवा वेदना होत असल्याची तक्रार करते. ते जास्त रडतात, विशेषतः रात्री झोपल्यावर. तुमच्या लक्षात येऊ शकते की त्यांना पूर्वीसारखे चांगले ऐकू येत नाही, कारण कानातील द्रवामुळे आवाज मंद होतो. ताप येतो, जो सहसा सौम्य ते मध्यम असतो.
काही मुले किंचाळून जागी होतात. ही अतिशयोक्ती नाही. कानाच्या संसर्गामुळे खरोखरच खूप वेदना होतात. गिळताना त्रास होत असल्याने तुमचे मूल खाण्यास नकार देऊ शकते. ती चिडचिडी आणि अस्वस्थ होतात. काही मुलांच्या कानातून द्रव बाहेर येतो, जे पाहताना भीतीदायक वाटते, पण याचा अर्थ असा होतो की कानावरील दाब कमी होत आहे.

Prevention: What Really Works

Keep them hydrated. Water keeps mucous membranes moist and functioning. In winter, kids drink less because they don’t feel thirsty. Remind them. Check their urine color. Clear urine means they’re hydrated.
Use a humidifier. Winter air inside your home is extremely dry. Running a humidifier in your child’s room adds moisture back. Keep humidity between 40-60%. This helps nasal passages and Eustachian tubes work properly.
Cover their ears outside. A hat or earmuff protects ears from cold wind. Cold air irritates nasal passages and triggers congestion.
Wash hands frequently. Cold and flu viruses spread through hands. Teach your child to wash with soap for 20 seconds, especially before eating and after coming home.
Keep vaccinations current. Flu vaccine and pneumococcal vaccine both reduce ear infection risk. Flu infections are particularly likely to lead to severe ear infections.
Treat colds quickly. Use saline drops to clear congestion. The faster you resolve a cold, the less likely it becomes an ear infection.
Avoid secondhand smoke. Smoke weakens immunity and damages the nose and throat lining. Kids exposed to smoke have more ear infections.

प्रतिबंध: खरोखर काय प्रभावी ठरते

त्यांना पुरेसे पाणी प्यायला द्या. पाण्यामुळे श्लेष्मल पडदे ओलसर आणि कार्यक्षम राहतात. हिवाळ्यात, मुलांना तहान लागत नसल्यामुळे ते कमी पाणी पितात. त्यांना आठवण करून द्या. त्यांच्या लघवीचा रंग तपासा. स्वच्छ लघवी म्हणजे त्यांच्या शरीरात पुरेसे पाणी आहे.
ह्युमिडिफायर वापरा. ​​हिवाळ्यात तुमच्या घरातील हवा खूप कोरडी असते. तुमच्या मुलाच्या खोलीत ह्युमिडिफायर चालवल्याने हवेत ओलावा टिकून राहतो. आर्द्रता ४०-६०% दरम्यान ठेवा. यामुळे नाकातील मार्ग आणि युस्टेशियन ट्यूब्स योग्यरित्या कार्य करण्यास मदत होते.
बाहेर जाताना त्यांचे कान झाका. टोपी किंवा इअरमफ कानांना थंड वाऱ्यापासून संरक्षण देतात. थंड हवा नाकातील मार्गांना त्रास देते आणि नाक चोंदण्यास कारणीभूत ठरते.
वारंवार हात धुवा. सर्दी आणि फ्लूचे विषाणू हातांद्वारे पसरतात. तुमच्या मुलाला २० सेकंदांसाठी साबणाने हात धुवायला शिकवा, विशेषतः जेवण्यापूर्वी आणि बाहेरून घरी आल्यानंतर.
लसीकरण अद्ययावत ठेवा. फ्लूची लस आणि न्यूमोकोकल लस या दोन्हीमुळे कानाच्या संसर्गाचा धोका कमी होतो. फ्लूच्या संसर्गामुळे विशेषतः गंभीर कानाचे संक्रमण होण्याची शक्यता असते.
सर्दीवर लवकर उपचार करा. नाक मोकळे करण्यासाठी सलाइन ड्रॉप्स वापरा. ​​तुम्ही सर्दी जितक्या लवकर बरी कराल, तितकी कानाच्या संसर्गाची शक्यता कमी होते.
दुसऱ्यांच्या सिगारेटच्या धुरापासून दूर रहा. धुरामुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते आणि नाक व घशाच्या आतील आवरणाला नुकसान पोहोचते. धुराच्या संपर्कात येणाऱ्या मुलांना कानाचे संक्रमण होण्याची शक्यता जास्त असते.

When Your Child Has Pain

Apply warmth. A warm cloth against the outside of the ear reduces pain within 10-15 minutes.
Give pain relief. Use over-the-counter pain medication like acetaminophen or ibuprofen following your child’s age-appropriate dose. These help both pain and fever.
Keep them elevated. Lying flat increases ear pressure and pain. Keep your child sitting up or sleeping on an incline.
Offer fluids. Drinking helps loosen mucus and supports immune function.

जेव्हा तुमच्या मुलाला वेदना होतात

गरम शेक द्या. कानाच्या बाहेरील बाजूस गरम कापड लावल्याने १०-१५ मिनिटांत वेदना कमी होतात.
वेदना कमी करणारी औषधे द्या. तुमच्या मुलाच्या वयानुसार योग्य मात्रेत पॅरासिटामॉल किंवा आयबुप्रोफेनसारखी वेदनाशामक औषधे द्या. ही औषधे वेदना आणि ताप दोन्ही कमी करण्यास मदत करतात.
त्यांना उंच स्थितीत ठेवा. सरळ झोपल्याने कानातील दाब आणि वेदना वाढतात. तुमच्या मुलाला बसलेल्या स्थितीत ठेवा किंवा डोके वरच्या बाजूला ठेवून झोपवा.
द्रव पदार्थ प्यायला द्या. पाणी प्यायल्याने कफ पातळ होतो आणि रोगप्रतिकारशक्ती सुधारते.

Medical Treatment

Most ear infections are viral and don’t need antibiotics. The current approach for children over six months is watchful waiting for 48 hours. You manage pain at home. If symptoms don’t improve after 48 hours, then antibiotics might be needed.
If antibiotics are necessary, your pediatrician will prescribe the right medication based on your child’s age and the severity of infection. Your doctor will discuss which medication is most appropriate for your child’s specific situation.
If your child gets three ear infections in six months or four in twelve months, talk to your doctor about ear tubes. These tiny tubes let fluid drain and prevent repeated infections.

वैद्यकीय उपचार

कानाचे बहुतेक संक्रमण विषाणूजन्य असतात आणि त्यांना प्रतिजैविकांची आवश्यकता नसते. सहा महिन्यांपेक्षा मोठ्या मुलांसाठी सध्याचा दृष्टिकोन म्हणजे ४८ तास वाट पाहणे. तुम्ही घरीच वेदनांवर उपचार करू शकता. जर ४८ तासांनंतर लक्षणे सुधारली नाहीत, तर प्रतिजैविकांची आवश्यकता भासू शकते.
जर प्रतिजैविके आवश्यक असतील, तर तुमचे बालरोगतज्ञ तुमच्या मुलाचे वय आणि संसर्गाची तीव्रता यानुसार योग्य औषध लिहून देतील. तुमच्या मुलाच्या विशिष्ट परिस्थितीसाठी कोणते औषध सर्वात योग्य आहे, याबद्दल तुमचे डॉक्टर तुमच्याशी चर्चा करतील.
जर तुमच्या मुलाला सहा महिन्यांत तीन किंवा बारा महिन्यांत चार वेळा कानाचा संसर्ग झाला, तर तुमच्या डॉक्टरांशी इअर ट्यूब्सबद्दल बोला. या लहान नळ्यांमुळे कानातील द्रव बाहेर निघून जातो आणि वारंवार होणारे संक्रमण टाळता येते.

When to Call Your Pediatrician

Call if pain doesn’t improve with medication within two hours. Call if fluid drains continuously from the ear. Call if fever lasts more than 48 hours or exceeds 39 degrees Celsius. Call if your child seems unusually sick or lethargic. Call if hearing doesn’t return after the infection clears. Call if infections keep happening repeatedly.
Serious complications are rare but possible. Infection can spread to the mastoid bone or cause meningitis. If your child seems very ill, don’t wait. Get them checked.

तुमच्या बालरोगतज्ञांना कधी फोन करावा

जर दोन तासांत औषधांनी वेदना कमी झाल्या नाहीत, तर फोन करा. जर कानातून सतत द्रव वाहत असेल, तर फोन करा. जर ताप ४८ तासांपेक्षा जास्त काळ राहिला किंवा ३९ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त झाला, तर फोन करा. जर तुमचे मूल नेहमीपेक्षा जास्त आजारी किंवा सुस्त वाटत असेल, तर फोन करा. संसर्ग बरा झाल्यानंतरही ऐकू येणे पूर्ववत झाले नाही, तर फोन करा. जर संसर्ग वारंवार होत राहिला, तर फोन करा।
गंभीर गुंतागुंत दुर्मिळ असली तरी शक्य आहे. संसर्ग मॅस्टॉइड हाडापर्यंत पसरू शकतो किंवा मेनिंजायटीस होऊ शकतो. जर तुमचे मूल खूप आजारी वाटत असेल, तर वाट पाहू नका. त्याला तपासून घ्या.

Winter ear infections in children are incredibly common. Most kids have at least one by age three. But understanding why they happen and what you can do puts you in control. Prevention through hydration, humidification, hand washing, and vaccinations stops many infections before they start.
When infections happen, you know how to manage pain and when to seek help. Your child will likely grow out of this as they get older, their immune system develops, and their adenoids shrink. By age seven or eight, most kids have fewer infections.
You’re doing a great job caring about your child’s health. That awareness means you’ll catch problems early and get help when needed.

मुलांमध्ये हिवाळ्यात कानाचे संक्रमण होणे हे अत्यंत सामान्य आहे. बहुतेक मुलांना तीन वर्षांच्या होईपर्यंत किमान एकदा तरी हा त्रास होतो. पण हे संक्रमण का होते आणि त्यावर तुम्ही काय करू शकता हे समजून घेतल्यास, परिस्थिती तुमच्या नियंत्रणात राहते. पुरेसे पाणी पिणे, हवेत आर्द्रता राखणे, हात धुणे आणि लसीकरण याद्वारे प्रतिबंध केल्यास अनेक संक्रमणे सुरू होण्यापूर्वीच थांबवता येतात.
जेव्हा संक्रमण होते, तेव्हा वेदना कशा व्यवस्थापित करायच्या आणि मदतीसाठी कधी संपर्क साधावा हे तुम्हाला माहीत असते. जसजसे तुमचे मूल मोठे होईल, त्याची रोगप्रतिकारशक्ती विकसित होईल आणि त्याचे ॲडेनोइड्स लहान होतील, तसतसे ही समस्या आपोआप कमी होण्याची शक्यता आहे. सात किंवा आठ वर्षांच्या होईपर्यंत, बहुतेक मुलांना संक्रमणाचा त्रास कमी होतो.
तुम्ही तुमच्या मुलाच्या आरोग्याची काळजी घेऊन खूप चांगले काम करत आहात. या जागरूकतेमुळे तुम्ही समस्या लवकर ओळखू शकाल आणि आवश्यकतेनुसार मदत मिळवू शकाल.

About the Author

Dr. Suhas Sodal, MBBS, MD (Pediatrics), brings over 15 years of experience caring for children in Pimple Gurav, Pimpri, and surrounding areas.
He specializes in pediatric infectious diseases, childhood allergies and asthma, vaccines, and nutrition.
Dr. Sodal has led multiple clinical trials on vaccine safety and efficacy, ensuring evidence-based care.
His passion for pediatric nutrition drives innovative, child-friendly dietary guidance rooted in Indian traditions.
Families in Pimple Gurav, Pimple Saudagar, Rahatani, Wakad, Aundh, Dapodi, Sangvi, Bhosari, Pimpri, and Vallabh Nagar trust his expertise.
He practices at IRA Children’s Clinic in Pimple Gurav, offering personalized treatment plans for every child.
Dr. Sodal’s holistic approach blends modern medicine with practical nutritional advice for optimal growth.
His clinic is known for compassionate care, helping children thrive through preventive and curative services.
Parents seeking reliable pediatric advice can reach IRA Children’s Clinic at 7276012600.
Dr. Sodal remains dedicated to advancing child health and wellness in the Pune region.

लेखकाबद्दल

डॉ. सुहास सोडल, एमबीबीएस, एमडी (बालरोगशास्त्र) यांना पिंपळे गुरव, पिंपरी आणि आसपासच्या परिसरातील मुलांची काळजी घेण्याचा १५ वर्षांहून अधिक अनुभव आहे.
ते बालरोग संसर्गजन्य रोग, बालपणीच्या ऍलर्जी आणि दमा, लस आणि पोषण या विषयांमध्ये तज्ज्ञ आहेत.
डॉ. सोडल यांनी लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यावर अनेक क्लिनिकल चाचण्यांचे नेतृत्व केले आहे, ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित काळजी सुनिश्चित होते.
बालरोग पोषणाबद्दलची त्यांची आवड भारतीय परंपरांमध्ये रुजलेली नाविन्यपूर्ण, बाल-अनुकूल आहार मार्गदर्शन करते.
पिंपळे गुरव, पिंपळे सौदागर, रहाटणी, वाकड, औंध, दापोडी, सांगवी, भोसरी, पिंपरी आणि वल्लभ नगरमधील कुटुंबे त्यांच्या कौशल्यावर विश्वास ठेवतात.
ते पिंपळे गुरव येथील आयआरए चिल्ड्रन्स क्लिनिकमध्ये प्रॅक्टिस करतात, प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिकृत उपचार योजना देतात.
डॉ. सोडल यांचा समग्र दृष्टिकोन आधुनिक औषधांना इष्टतम वाढीसाठी व्यावहारिक पौष्टिक सल्ल्यासह एकत्रित करतो.
त्यांचे क्लिनिक दयाळू काळजीसाठी ओळखले जाते, प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक सेवांद्वारे मुलांना भरभराट करण्यास मदत करते.
विश्वसनीय बालरोग सल्ला मिळवणाऱ्या पालकांना इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकशी ७२७६०१२६०० या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.
डॉ. सोडल पुणे प्रदेशात बाल आरोग्य आणि निरोगीपणा वाढवण्यासाठी समर्पित आहेत.

Disclaimer:

• The information provided in this blog post is for general knowledge and informational purposes only.
• It is not intended as a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment.
• Always consult with a qualified healthcare provider for any health concerns or before making any decisions regarding your health or the health of your child.  
• The information in this blog post may change as new research and clinical experience accumulate.

काळजीपूर्वक लक्षात घ्या:

• या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती सामान्य ज्ञान आणि माहितीच्या उद्देशाने आहे.
• हे व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचे पर्याय म्हणून मानले जात नाही.
• आपल्या आरोग्याशी किंवा आपल्या मुलाच्या आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही आरोग्य समस्यांसाठी किंवा कोणतेही निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी योग्य वैद्यकीय सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.
• नवीन संशोधन आणि क्लिनिकल अनुभव जमा होतात तसे या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती बदलू शकते.