२०२५ मध्ये नवजात शिशु आणि मुलांसाठी त्वचेची हिवाळी काळजी

Every winter, I see parents making the same mistakes – overdressing their babies until they’re sweating, using harsh soaps that dry out already sensitive skin, or worse, underdressing them thinking “it’s not that cold in India.”
Winter in India might not be Arctic-level, but for a baby or young child, even 15-20 degrees can be challenging. Their bodies can’t regulate temperature like ours can. So let me walk you through what actually works, based on what I’ve learned over 14 years of practice.

दर हिवाळ्यात, मी पालकांना त्याच चुका करताना पाहतो - त्यांच्या बाळांना घाम येईपर्यंत जास्त कपडे घालणे, आधीच संवेदनशील त्वचा कोरडी करणारे कडक साबण वापरणे किंवा त्याहूनही वाईट म्हणजे, "भारतात इतकी थंडी नाही" असा विचार करून त्यांना कमी कपडे घालणे.

भारतात हिवाळा आर्क्टिक पातळीचा नसू शकतो, परंतु बाळ किंवा लहान मुलांसाठी, १५-२० अंश तापमान देखील आव्हानात्मक असू शकते. त्यांचे शरीर आपल्यासारखे तापमान नियंत्रित करू शकत नाही. तर १४ वर्षांच्या सरावातून मी जे शिकलो त्यावर आधारित, प्रत्यक्षात काय कार्य करते ते मी तुम्हाला सांगतो.

Understanding Your Child’s Skin in Winter
Here’s something most parents don’t realize: a baby’s skin is three times thinner than adult skin. This means moisture escapes faster, and cold air affects them more than it affects us.
Winter does two things to skin – the cold, dry outdoor air sucks out moisture, and then indoor heaters make it even worse. Add to this the fact that kids spend more time outdoors than we do in winter (schools, playgrounds), and you’ve got a recipe for dry, cracked, irritated skin.
I see this every day in my clinic during winter months. Parents come in worried about “sudden rashes” or “patches” on their child’s cheeks or hands. Nine times out of ten, it’s just severe dryness that could have been prevented.

हिवाळ्यात तुमच्या मुलाची त्वचा समजून घेणे
बहुतेक पालकांना हे कळत नाही अशी एक गोष्ट आहे: बाळाची त्वचा प्रौढांच्या त्वचेपेक्षा तिप्पट पातळ असते. याचा अर्थ असा की ओलावा लवकर बाहेर पडतो आणि थंड हवा आपल्यापेक्षा त्यांच्यावर जास्त परिणाम करते.
हिवाळा त्वचेवर दोन गोष्टी करतो - थंड, कोरडी बाहेरची हवा ओलावा शोषून घेते आणि नंतर घरातील हीटरमुळे ते आणखी वाईट होते. याशिवाय मुले हिवाळ्यात (शाळा, खेळाचे मैदान) आपल्यापेक्षा जास्त वेळ बाहेर घालवतात आणि कोरड्या, भेगा पडलेल्या, चिडलेल्या त्वचेसाठी एक कृती आहे.
हिवाळ्याच्या महिन्यांत मी माझ्या क्लिनिकमध्ये दररोज हे पाहतो. पालक त्यांच्या मुलाच्या गालावर किंवा हातावर "अचानक पुरळ" किंवा "ठिपके" येण्याची काळजी करतात. दहापैकी नऊ वेळा, फक्त तीव्र कोरडेपणा टाळता आला असता.

Bath Time – Getting It Right

Water Temperature and Duration
Keep baths to 5-10 minutes maximum with lukewarm water. I know, I know – your child loves long warm baths. But here’s the thing: hot water strips away the skin’s natural oils faster than anything else.
Test the water with your elbow, not your hand. If it feels comfortable on your elbow, it’s right for your baby.
Choosing the Right Soap or Body Wash
This is where things get technical, but stay with me because it matters.
Your baby’s skin has a natural pH of 5.5. Most regular soaps have pH 7 or higher, which disrupts the skin’s protective barrier. In winter, this makes things worse.
What to Look For:
pH-balanced cleansers (pH 5.5) – This maintains the skin’s natural protective layer
Soap-free formulas – These clean without stripping natural oils
Fragrance-free products – Fragrances can irritate sensitive skin
Gentle, mild cleansers – Look for terms like “ultra-mild” or “gentle”

आंघोळीचा वेळ - योग्य पद्धतीने घेणे

पाण्याचे तापमान आणि कालावधी
कोमट पाण्याने आंघोळ जास्तीत जास्त ५-१० मिनिटे ठेवा. मला माहिती आहे, मला माहिती आहे - तुमच्या मुलाला लांब उबदार आंघोळ आवडते. पण गोष्ट अशी आहे: गरम पाणी त्वचेतील नैसर्गिक तेल इतर कोणत्याही गोष्टींपेक्षा लवकर काढून टाकते.
पाण्याची चाचणी तुमच्या हाताने नाही तर तुमच्या कोपराने करा. जर ते तुमच्या कोपरावर आरामदायी वाटत असेल तर ते तुमच्या बाळासाठी योग्य आहे.
योग्य साबण किंवा बॉडी वॉश निवडणे
येथे गोष्टी तांत्रिक होतात, परंतु माझ्यासोबत रहा कारण ते महत्त्वाचे आहे.
तुमच्या बाळाच्या त्वचेचा नैसर्गिक pH ५.५ असतो. बहुतेक नियमित साबणांचा pH ७ किंवा त्याहून अधिक असतो, जो त्वचेच्या संरक्षणात्मक अडथळ्याला अडथळा आणतो. हिवाळ्यात, यामुळे परिस्थिती आणखी बिकट होते.
काय पहावे:
पीएच-संतुलित क्लीन्सर (पीएच 5.5) - हे त्वचेचा नैसर्गिक संरक्षणात्मक थर राखते
साबण-मुक्त सूत्रे - हे नैसर्गिक तेले न काढता स्वच्छ करतात
सुगंध-मुक्त उत्पादने - सुगंध संवेदनशील त्वचेला त्रास देऊ शकतात
सौम्य, सौम्य क्लीन्सर - "अल्ट्रा-माइल्ड" किंवा "सौम्य" सारख्या संज्ञा शोधा.

What to Avoid:

Regular adult soaps – too harsh for children
Antibacterial soaps – unnecessarily strong, disrupt natural skin flora
Heavily fragranced products – can cause allergies and irritation
Traditional homemade soaps – pH levels unknown, often too alkaline

काय टाळावे:

नियमित प्रौढ साबण - मुलांसाठी खूप कठोर
अँटीबॅक्टेरियल साबण - अनावश्यकपणे मजबूत, नैसर्गिक त्वचेच्या वनस्पतींना विस्कळीत करतात
जास्त सुगंधी उत्पादने - ऍलर्जी आणि जळजळ होऊ शकतात
पारंपारिक घरगुती साबण - pH पातळी अज्ञात, अनेकदा खूप अल्कधर्मी

Moisturizers – The Most Important Step

Let me tell you something – applying moisturizer within 3 minutes after bath is not a suggestion, it’s essential. This is when the skin is still damp and can lock in that moisture.

Types of Moisturizers for Different Skin Types
For Normal Skin:
Use lotions or creams that absorb well and don’t leave greasiness. Look for ingredients like:
• Shea butter
• Murumuru butter
• Milk protein
• Natural oils (coconut, almond)
For Dry Skin:
You need something heavier – thick creams or body milk. Look for:
• Sweet almond oil
• Glycerin
• Hyaluronic acid
• Rich butter formulations
For Very Dry or Eczema-Prone Skin:
This is where you need ointments – the “greasy” stuff. I know parents resist these because they don’t absorb quickly, but they work. The gold standard is petroleum jelly (Vaseline). Research shows it’s the most effective and cost-efficient option for preventing eczema flares.
Other excellent options:
• Ceramide-based creams – these rebuild the skin barrier.

मॉइश्चरायझर्स - सर्वात महत्वाचे पाऊल

मी तुम्हाला एक गोष्ट सांगतो - आंघोळीनंतर ३ मिनिटांच्या आत मॉइश्चरायझर लावणे ही सूचना नाही, ती आवश्यक आहे. जेव्हा त्वचा अजूनही ओलसर असते आणि ती ओलावा टिकवून ठेवू शकते तेव्हा असे होते.

वेगवेगळ्या त्वचेच्या प्रकारांसाठी मॉइश्चरायझर्सचे प्रकार
सामान्य त्वचेसाठी:
असे लोशन किंवा क्रीम वापरा जे चांगले शोषून घेतात आणि स्निग्धता सोडत नाहीत. यासारखे घटक शोधा:
• शिया बटर
• मुरुमुरु बटर
• दुधातील प्रथिने
• नैसर्गिक तेले (नारळ, बदाम)
कोरड्या त्वचेसाठी:
तुम्हाला काहीतरी जड हवे आहे - जाड क्रीम किंवा बॉडी मिल्क. खालील गोष्टी शोधा:
• गोड बदाम तेल
• ग्लिसरीन
• हायल्यूरोनिक अॅसिड
• रिच बटर फॉर्म्युलेशन
खूप कोरड्या किंवा एक्झिमा-प्रवण त्वचेसाठी:
येथे तुम्हाला मलमांची आवश्यकता असते - "स्निग्ध" पदार्थ. मला माहित आहे की पालकांना याचा प्रतिकार असतो कारण ते लवकर शोषले जात नाहीत, परंतु ते काम करतात. पेट्रोलियम जेली (व्हॅसलीन) हे सुवर्ण मानक आहे. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की एक्झिमा ज्वाला रोखण्यासाठी हा सर्वात प्रभावी आणि किफायतशीर पर्याय आहे.
इतर उत्कृष्ट पर्याय:
• सिरॅमाइड-आधारित क्रीम - हे त्वचेचा अडथळा पुन्हा निर्माण करतात.

Application Tips:

Apply moisturizer twice daily minimum – after morning bath and before bed
Don’t forget often-missed areas – behind ears, between fingers and toes, elbows, knees
For face, use a separate facial cream – lighter than body lotions
For lips, use fragrance-free lip balm or petroleum jelly

वापरण्यासाठी टिप्स:

दिवसातून कमीत कमी दोनदा मॉइश्चरायझर लावा - सकाळी आंघोळीनंतर आणि झोपण्यापूर्वी
कानांच्या मागे, बोटांच्या आणि पायांच्या बोटांच्या दरम्यान, कोपर, गुडघे - वारंवार चुकलेल्या भागांना विसरू नका
चेहऱ्यासाठी, स्वतंत्र फेशियल क्रीम वापरा - बॉडी लोशनपेक्षा हलके
ओठांसाठी, सुगंध-मुक्त लिप बाम किंवा पेट्रोलियम जेली वापरा.

Every child is different. What works for your neighbor’s baby might not work for yours. Pay attention to your child’s signals – if they’re comfortable, happy, and their skin looks healthy, you’re doing it right.

If you have concerns about your child’s skin or are unsure about products, come see me or your pediatrician. We’re here to help you navigate these seasonal challenges without stress or confusion.

प्रत्येक मूल वेगळे असते. तुमच्या शेजारच्या बाळासाठी जे योग्य आहे ते तुमच्यासाठी योग्य नसू शकते. तुमच्या मुलाच्या संकेतांकडे लक्ष द्या - जर ते आरामदायी, आनंदी आणि त्यांची त्वचा निरोगी दिसत असेल तर तुम्ही ते योग्य करत आहात.

जर तुम्हाला तुमच्या मुलाच्या त्वचेबद्दल चिंता असेल किंवा उत्पादनांबद्दल खात्री नसेल, तर मला किंवा तुमच्या बालरोगतज्ञांना भेटा. तणाव किंवा गोंधळाशिवाय या हंगामी आव्हानांना तोंड देण्यास आम्ही मदत करण्यासाठी येथे आहोत.

About the Author
Dr. Suhas Sodal, MBBS, MD (Pediatrics), brings over 15 years of experience caring for children in Pimple Gurav, Pimpri, and surrounding areas.
He specializes in pediatric infectious diseases, childhood allergies and asthma, vaccines, and nutrition.
Dr. Sodal has led multiple clinical trials on vaccine safety and efficacy, ensuring evidence-based care.
His passion for pediatric nutrition drives innovative, child-friendly dietary guidance rooted in Indian traditions.
Families in Pimple Gurav, Pimple Saudagar, Rahatani, Wakad, Aundh, Dapodi, Sangvi, Bhosari, Pimpri, and Vallabh Nagar trust his expertise.
He practices at IRA Children’s Clinic in Pimple Gurav, offering personalized treatment plans for every child.
Dr. Sodal’s holistic approach blends modern medicine with practical nutritional advice for optimal growth.
His clinic is known for compassionate care, helping children thrive through preventive and curative services.
Parents seeking reliable pediatric advice can reach IRA Children’s Clinic at 7276012600.
Dr. Sodal remains dedicated to advancing child health and wellness in the Pune region.

लेखकाबद्दल
डॉ. सुहास सोडल, एमबीबीएस, एमडी (बालरोगशास्त्र) यांना पिंपळे गुरव, पिंपरी आणि आसपासच्या परिसरातील मुलांची काळजी घेण्याचा १५ वर्षांहून अधिक अनुभव आहे.
ते बालरोग संसर्गजन्य रोग, बालपणीच्या ऍलर्जी आणि दमा, लस आणि पोषण या विषयांमध्ये तज्ज्ञ आहेत.
डॉ. सोडल यांनी लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता यावर अनेक क्लिनिकल चाचण्यांचे नेतृत्व केले आहे, ज्यामुळे पुराव्यावर आधारित काळजी सुनिश्चित होते.
बालरोग पोषणाबद्दलची त्यांची आवड भारतीय परंपरांमध्ये रुजलेली नाविन्यपूर्ण, बाल-अनुकूल आहार मार्गदर्शन करते.
पिंपळे गुरव, पिंपळे सौदागर, रहाटणी, वाकड, औंध, दापोडी, सांगवी, भोसरी, पिंपरी आणि वल्लभ नगरमधील कुटुंबे त्यांच्या कौशल्यावर विश्वास ठेवतात.
ते पिंपळे गुरव येथील आयआरए चिल्ड्रन्स क्लिनिकमध्ये प्रॅक्टिस करतात, प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिकृत उपचार योजना देतात.
डॉ. सोडल यांचा समग्र दृष्टिकोन आधुनिक औषधांना इष्टतम वाढीसाठी व्यावहारिक पौष्टिक सल्ल्यासह एकत्रित करतो.
त्यांचे क्लिनिक दयाळू काळजीसाठी ओळखले जाते, प्रतिबंधात्मक आणि उपचारात्मक सेवांद्वारे मुलांना भरभराट करण्यास मदत करते.
विश्वसनीय बालरोग सल्ला मिळवणाऱ्या पालकांना इरा चिल्ड्रन्स क्लिनिकशी ७२७६०१२६०० या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.
डॉ. सोडल पुणे प्रदेशात बाल आरोग्य आणि निरोगीपणा वाढवण्यासाठी समर्पित आहेत.

Disclaimer:

• The information provided in this blog post is for general knowledge and informational purposes only.
• It is not intended as a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment.
• Always consult with a qualified healthcare provider for any health concerns or before making any decisions regarding your health or the health of your child.  
• The information in this blog post may change as new research and clinical experience accumulate.

काळजीपूर्वक लक्षात घ्या:

• या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती सामान्य ज्ञान आणि माहितीच्या उद्देशाने आहे.
• हे व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला, निदान किंवा उपचारांचे पर्याय म्हणून मानले जात नाही.
• आपल्या आरोग्याशी किंवा आपल्या मुलाच्या आरोग्याशी संबंधित कोणत्याही आरोग्य समस्यांसाठी किंवा कोणतेही निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी योग्य वैद्यकीय सेवा प्रदात्यांचा सल्ला घ्या.
• नवीन संशोधन आणि क्लिनिकल अनुभव जमा होतात तसे या ब्लॉग पोस्टमधील माहिती बदलू शकते.